طبّ و . . . ، موضوعشان وجود خاصّى است كه متخصّص به تخصّص غير مبدئى بهگونه كيف غير ارادى است و لذا اين دسته از علوم - دستهءچهارم - بهشمار مىروند ؛
5 ) وجود متخصّص به تخصّص كيفى ارادى : مقصود از اين وجود در اينجا رفتار انسانى است ؛ زيرا رفتارهاى موجوداتارادى ديگر نظير : ملائكه و جن از دسترسى علومعادى خارجاند . رفتار انسانى كه وجود متخصّص به كيف ارادى است ، از دو لحاظ قابل بررسى و تحقيق است : يكى : از آن نظر كه اين وجود قابل اتّصاف به اوصاف صواب و خطا پذير است . و ديگرى : بدون لحاظ اين قيد ( قابليت اتصاف به اوصاف صواب و خطا پذير ) . رفتار انسانى ( يا : وجود متخصّص به تخصّص كيفى ارادى ) از جهت قابليت اتصاف به اوصاف خاص - بدون قيد خطا و صوابپذيرى - موضوع علومى نظير : جامعهشناسى و روانشناسى و فروع آن است ؛
6 ) رفتار انسانى به لحاظ قابليت اتصاف به اوصاف خطا و صواب پذير : اين اوصاف نيز از دو جهت قابل بررسى هستند : از جهت آلى و از جهت استقلالى . يعنى : رفتار انسانى بهلحاظ قابليت اتّصاف به اوصاف خطا و صوابپذير ، گاهى براى خود ، موضوع بررسى و تحقيق قرار مىگيرد كه در اينصورت اين علم ، استقلالًا مورد نظر دانشپژوه است . وگاه براى به كارگيرى و استفاده در علم ديگر مورد بررسى و تحقيق قرار مىگيرد كه بدين جهت اين علم بهگونهاى آلى و ابزارى مورد نظر دانش پژوهان است . رفتار انسانى به لحاظ قابليت اتصاف به اوصاف صواب و خطاپذير استقلالى ، موضوع علومى همچون : فقه ، حقوق ، اخلاق و تربيت است ؛
7 . رفتار انسانى به لحاظ قابليت اتّصاف به اوصاف خطا پذير آلى : اين نيز چند نوع است ؛ زيرا اين آليت ، يا گفتارى است يا پندارى و خطا پذيرى در پندار ، يا در مادهء پندار است يا در صورت آن .
و موضوع منطق ، رفتار پندارى ( يعنى تفكّر ) خطا پذير از ناحيهء صورت است ؛
8 . موضوع علماصول رفتار پندارى خطاپذير از ناحيه ماده است : يا به تعبير ديگر ، مادهء رفتار خطاپذير ، موضوع علماصول است ؛ زيرا در علماصول ، بحث از خصوصيات دليل بر حكم فقهى است كه مادهء استدلال فقهى است ؛
9 . رفتار انسانى ( رفتار گفتارى ) به لحاظ اتصاف به اوصاف خطاپذير لفظى : يا رفتار خطاپذير آلى به لحاظ لفظى كه موضوع علومادبى ، نظير : نحو ، صرف و عروض است .
5 . تقسيمبندى علوم به لحاظ محمولات :
علوم بهلحاظ محمولاتمسائل ، به دو قسماصلى قابل تقسيماند ؛ كه هر يك از اين دو قسم نيز اقسامى دارند . مقصود از محمولات مسائل : احكامى است كه در مسائل هر علم بر موضوعات آنها حمل مىشوند .
اين احكام يا حقيقى اند يااعتبارى :