18 تذكرهء نصرآبادى و اصفهان عصر صفوى
تذكرهء نصرآبادى از تذكرههاى سودمندى است كه در سال 1083 هجرى توسط ميرزا محمد طاهر نصرآبادى تأليف شده ( تذكره ص 162 ) و احوال شمار فراوانى از شاعران يا كسانى كه به هر روى شعرى در عمر خويش گفتهاند ، فراهم آورده است . وى شرح حال خود را نيز به تفصيل آورده و شرحى از چگونگى دو دورهء عمر خويش را بيان كرده است .
( ص 457 ) دورانى كه در پى لهو و لعب بوده و دورانى كه به درويشى روى آورده و به تحصيل در خدمت آقا حسين خوانسارى پرداخته است . وى سالهاى متمادى هم در مسجد لنبان اصفهان حجرهاى داشته و در آنجا پذيراى شعرا و ادبا و دراويش بوده است . ( نك :
صص 317 ، 347 ، 350 ، 396 ، 427 ، 443 ) .
ويژگى عمدهء كتاب آن است كه شاعر ، آگاهىهاى فراوانى را دربارهء افرادى كه با آنها سر و كارى داشته ، به دست داده و افزون بر نقل برخى از اشعار آنها ، اطلاعات حاشيهاى هم دربارهء مشاغل و مناصب افراد ، نوع دانش و تخصص آنها و بسيارى از مسائل ديگر در اختيار گذاشته است . به عنوان مثال ، شمار زيادى از شيخالاسلامان شهرهاى مختلف را بر شمرده است . بهرهگيرى از آگاهىهاى اين كتاب براى تدوين يك تاريخ علمى - اجتماعى از قرن يازدهم اصفهان از هر جهت ممكن ، سودمند و لازم است . طبعا براى اين كار بايد كتاب به دقت مطالعه و اطلاعات آن تجزيه و تحليل شود . آنچه در ادامه آمده ، بر گرفته از يك مرور نسبتا عمومى و سطحى بوده و در عين حال كوشش شده تا در چند زمينه ، نمونههايى از كارى كه ممكن است روى اين كتاب صورت گيرد ، ارائه شود . از برخى از دوستان شنيديم كه مشابه اين مرور را يكى از نويسندگان در جايى داشته كه متأسفانه به آن دسترسى پيدا نكردم . گفتنى است كه تذكرهء نصرآبادى چندين سال پيش ، توسط وحيد دستگردى تصحيح شده و توسط انتشارات فروغى انتشار يافته است . اخيرا چاپ جديدى از آن همراه با فهارس گوناگون به چاپ رسيده ؛ « 1 » اما ارجاعات ما به همان چاپ دستگردى مىباشد .
هامش
( 1 ) . به كوشش محسن ناجى نصرآبادى ، تهران ، اساطير ، 1378