وجوب تخييرى است . گرچه ممكن است در حرمت نيز باشد . بناى ما در اين بخش ياد از آثارى است كه در وجوب تخييرى بوده نوشته شده است .
1 - صلاة الجمعة / نور الدين علىّ بن عبد العال ، محقق كركى ( م 940 )
اين نخستين رسالهاى است كه دربارهء نماز جمعه و در اثبات وجوب تخييرى آن ، به شرط حضور فقيه جامع الشرايط نوشته شده و اخيرا در مجموعهء رسائل محقق كركى به چاپ رسيده است ما گزارش محتواى آن را در بحثهاى نخست كتاب آورديم . « 1 »
2 - رسالة صلاة الجمعة / عبد الله بن محمد تونى بشرويى ، فاضل تونى ( م 1071 )
اين رساله از طرف محمد بن عبد الفتاح تنكابنى مشهور به سراب رد شده و برادرزادهء تونى نيز كتاب سراب را رد كرده است . « 2 »
هر سه رساله در يك جا در فهرست كتابخانهء دانشگاه ( ج 10 ، ص 1719 ) و فهرست كتابخانهء ملى ( ج 10 ، ص 439 ) و فهرست مجلس ( ج 10 ، ب 2 ، ص 874 ؛ ج 7 ، ص 177 ، 180 ) معرفى شده است . فاضل تونى در آغاز رسالهء خود آورده :
جمعى از معاصران ، سخنى تازه ساز كرده و بدعتى آورده ، گويند ، وجوب عينى نماز جمعه نه مشروط به وجود امام است و نه فقيه جامع الشرايط ؛ و غرض از نوشتن اين رساله ابطال اين رأى مبتدع است .
نسخهاى از اين رساله در فهرست كتابخانهء آية الله مرعشى ( ج 7 ، ص 112 ) و فهرست مجلس ( 12 / 93 ) ، معرفى شده است . « 3 »
3 - رسالة فى صلاة الجمعة / امين بن احمد تونى ( احمد م 1083 )
وى برادرزادهء تونى است كه نقد نقد سراب را بر عمويش نوشته و همراه رساله تونى و سراب ، در فهرست مجلس ( ج 7 ، ص 180 ) و جاهاى ديگر كه شرح آن در ذيل نام سراب و تونى گذشت ، آمده است .
4 - رسالة فى صلاة الجمعة / محمد باقر استرآبادى ، معروف به ميرداماد ( م 1041 )
رسالهء مذكور در يك صفحه آن هم در پاسخ پرسشى نگاشته شده است . فتواى ميرداماد آن است كه فريضهء جمعه در عصر غيبت افضل دو واجب ظهر و جمعه - به شرط وجوب نايب عام ، كه همان مجتهد جامع الشرايط است - مىباشد و در صورت عدم وجود نايب عام ، اقامه نخواهد شد . فيض گفته است كه وى نماز جمعه را اقامه مىكرده و او بارها ، با وى
هامش
( 1 ) . نسخههاى آن را بنگريد در : مدرسى طباطبائى ، فقه شيعه ، ص 176
( 2 ) . افندى ، همان ، ج 3 ، ص 237
( 3 ) . براى اطلاع از نسخههاى بيشتر نك : مدرسى طباطبائى ، فقه شيعه ، ص 237