سلطان حسين . « 1 » رسالهء مذكور به طور مفصل دربارهء نفى عينيت وجوب نماز جمعه است .
از آنجا كه رسالهء آقا جمال رسالهاى استوار و مفصل بوده ، و شخصيت آقا جمال نيز برجستگى خاصى داشته ، رسالهاش مورد توجه مخالفان واقع شده ، و رديههاى چندى بر آن نوشته شده است . يكى از آنها از ملا محمد سراب است . « 2 » ديگرى از سيد جعفر بن حسين خوانسارى « 3 » ، شاگرد خود آقا جمال ؛ چنان كه حسين بن حسن گيلانى نيز ردى بر اين رساله نوشته است . « 4 »
آقا جمال در اين رساله به تشريح ديدگاههاى فقهاى كهن پرداخته و نشان داده است كه قول به وجوب عينى نماز جمعه در عصر غيبت مطرح نبوده و شهيد ثانى براى نخستينبار آن را مطرح كرده است . « 5 » وى فصل سوم ، كتاب خود را به رد ادلهء شهيد ثانى اختصاص داده است . از مجموع رسالهء آقا جمال چنين برمىآيد كه وى به وجوب تخييرى ؛ آن هم با شرط حضور امام يا نايب او قائل است . اين رساله ضمن كتاب رسائل محقق خوانسارى ، از انتشارات كنگره بزرگداشت خوانسارىها به چاپ رسيده است .
7 ، 8 - رساله در نماز جمعه / ميرزا على رضا تجلّى شيرازى ( م 1085 )
تجلى از فقها و شعراى روزگار شاه عباس دوم است . رسالهء مذكور در اثبات عدم وجوب عينى نماز جمعه نوشته شده و نسخهاى از آن و رسالهء ديگرى از او در رد بر رسالهء محقق سبزوارى در فهرست دانشگاه ( ج 14 ، ص 3604 ) معرفى شده است . در واقع ، نسخهء ش 4659 از برگ 1 تا 77 رسالهء تجلى است و در حاشيهء آن شخصى با نام محمد گيلانى كه ممكن است ملا محمد سراب تنكابنى گيلانى - كه به نوشتهء مآخذ ردى بر تجلى داشته « 6 » - باشد . دربارهء اين كتاب و برخى از مطالب تجلى در مقدمه ، توضيحاتى آورديم . ايضا در نسخهء يادشده از برگ 81 تا 155 رسالهء ديگرى از تجلى است كه آن را در رد بر رسالهء فارسى ملا محمد باقر خراسانى در باب نماز جمعه نگاشته است . « 7 » وى در اين رساله ، نام شمار زيادى از موافقان وجوب تخييرى را آورده و در ادامه ، نام قائلان به حرمت را ياد كرده
هامش
است . بنگريد : خوانسارى ، آقا جمال ، رسائل ، ص 483
( 1 ) . افشار و . . . ، فهرست . . . ، ج 16 ، ص 333 ، دانشپژوه ، فهرست دانشگاه ، ج 13 ، ص 3374
( 2 ) . حسينى ، احمد ، فهرست آية الله مرعشى ، ج 13 ، ص 87
( 3 ) . آقا بزرگ ، ذريعه ، ج 15 ، ص 68
( 4 ) . همان ، ج 15 ، ص 70
( 5 ) . براى نسخههاى ديگرى از رساله نك : مدرسى طباطبائى ، فقه شيعه ص 268 - 267 ؛ فكرت ، فهرست الفبايى كتابخانهء آستان قدس ، صص 589 - 588 ؛ حسينى ، فهرست مرعشى ، ج 24 ، ص 263 ، ش 9509
( 6 ) . آقا بزرگ ، ذريعه ، ج 15 ، ص 80 و نك : خوانسارى ، روضات ، ج 2 ، ص 353
( 7 ) . دانشپژوه ، فهرست دانشگاه ، ج 14 ، ص 3604