گرايش بعضى از ايلخانان مغول نظير غازان خان و الجايتوبه به تشيع و حمايت آنها از علويان و شيعيان و احيانا ترويج تشيع از طرف آنها نيز كمك ارزشمندى براى تشيع به حساب مىآمد . در قرن هشتم شكلگيرى سلسله طريقت شيخيه در خراسان و ظهور سربداران در اين ناحيه رونق بسزايى به تشيع بخشيد . در همين قرن و قرون نهم و دهم شكلگيرى طريقتهاى صوفيانه كه رنگ و لعاب شيعى داشتند و امامان دوازدهگانه شيعه را بهعنوان قطبهاى اصلى و مرشدان كامل شريعت پذيرفته بودند كمك مهمى به نزديكى دو فرقه تسنن و تشيع حتى به غلبه تشيع بر تسنن به لحاظ فكرى مىكرد .
صفويان كه پس از مرگ شيخ صفى الدين اردبيلى ، رهبر طريقت صفويه ، فعاليتهاى خود را براى به دست گرفتن قدرت سياسى آغاز كرده بودند با بهرهگيرى از اين زمينه مناسب براى به رسميت شناختن تشيع در ايران به تلاش پرداختند ، اقدامى كه زمينههاى آن طى ساليان متمادى و در نتيجهء تأثيرات عوامل متعددى به وجود آمد . بنابراين شكلگيرى تشيع در ايران به گفته بعضى از افراد برخاسته از روحيهء ملىگرايانهء مردم ايران و مخالفت آنها با اعراب نبود ، چرا كه اركان تشيع و بزرگان آن همگى جزو اعراب بودند و تنها ايرانيان بودند كه به سبب نزديكىاى كه بين خود و اين تفكر احساس مىكردند دست به گزينش آن زدند ، همچنين بر خلاف گمان عدهاى كه صفويان را عامل ترويج تشيع در ايران مىدانند خود صفويه نيز تحتتأثير فضاى فكرى زمان خود كه ميل شديدى به تشيع داشت دست به اين انتخاب زدند و تنها اقدام آنها رسميت بخشيدن به مكتب اهل بيت عليهم السّلام در ايران بوده است .
ريشه هاى تاريخى تشيع در ايران ( فارسى ) — صفحة 191
مساهمون: محمد على حاجيلو
ص١٩١