دانسته است ، امام زين العابدين عليه السلام در هر روزى از ماه مبارك رمضان دستور مىداد تا گوسفندى را ذبح كنند و گوشت آن را بپزند ، و در شامگاه بر سر ديگها مىآمد و بو مىكشيد ، وقتى كه مىديد غذا آماده است ، مىفرمود : كاسهها را بياوريد ، و دستور مىداد به مستمندان ، بيوهزنان و يتيمان مىدادند تا اين كه همهء ديگها پايان مىيافت و چيزى براى افطار آن حضرت باقى نمىماند و خود با نان و خرما افطار مىكرد . « 1 »
( 1 )
ب - آزادسازى بردگان
از جمله امور خيريّهء امام عليه السلام در ماه مبارك رمضان اين بود كه بردگان زيادى را آزاد مىكرد و غلامانى را مىخريد و از قيد بردگى رها مىنمود ، با وجود اين كه در سايهء محبت آن حضرت محترمانه زندگى مىكردند و با آنان همچون فرزندان خود رفتار مىكرد و اگر خلافى مىكردند از بدى آنها چشمپوشى مىكرد و هرگز مجازات نمىفرمود و همواره بندگانى كه در طول سال خريدارى كرده بود ، در ماه رمضان آزاد مىكرد ، راويان اخبار نقل كردهاند كه امام سجاد عليه السلام هيچگاه غلام و كنيزى كه مرتكب گناهى شده بودند مجازات نمىفرمود و تنها تاريخ آن روزى را كه مرتكب خطايى شده بودند يادداشت مىكرد و آخر ماه رمضان كه مىشد همهء آنها را جمع مىكرد و يادداشتهايى را كه خطاهاى آنها را ثبت كرده بود نشان مىداد و مىفرمود : همگى با صداى بلند بگوييد :
« اى على بن حسين : پروردگار تو تمام اعمال تو را بر شمرده است همان طورى كه تو اعمال ما را ثبت كردهاى و نزد پروردگار نوشتهاى است كه حق را بيان مىكند و هيچ گناه صغيره و كبيره را فروگذار نمىكند مگر اين كه تمام اعمال تو را مىشمارد ، و هر كارى كه كرده باشى ، در پيش
هامش
( 1 ) المحاسن : ص 396 ، بحار الانوار : 46 / 72 .