[ مقدمه ]
بسم اللّه الرّحمن الرّحيم ديباج « 1 » ديباچهء كتاب كتّاب « 2 » فصاحت قرين ، مخطّط « 3 » و مدبّج [ 1 ] « 4 » از مديح و آفرين جهانآفرينى است كه غوّاص « 5 » ارادهاش درّهء عقليهء [ 2 ] « 6 » عقل اوّل « 7 » را از مغاص « 8 » عاقول « 9 » حكمت ژرف و در دور « 10 » در خيز قدرت شگرف در يك آن به دو حرف « 11 » پديد آورد . و از پرتو پرنور عقل فيّاض « 12 » اشناى [ 3 ] « 13 » اسناى [ 4 ] « 14 » نفيس نفس كل « 15 » را با سناى « 16 » بهيّ « 17 » و بهاى « 18 » سنيّ [ 5 ] « 19 » آشناى ظهور
هامش
[ 1 ] - نو : مدّيح .
[ 2 ] - نو : عقليه .
[ 3 ] - نو : آشناى
[ 4 ] - ط : استانى
[ 5 ] - ط : منى
( 1 ) - معرب ديبا ( ر ب ) . ديباگ - ديبا قماشى باشد از حرير الوان ( برهان ) .
( 2 ) - ج كاتب : نويسندگان .
( 3 ) - امف باب تفعيل : خط دار از هر چيزى ( ر ب ) . صاحب جمال .
( ر ب ) .
( 4 ) - امف از باب تفعيل : آراسته بديباج . ( ر ب ) . منقوش . ( المنجد ) .
( 5 ) - صيغهء مبالغه از غوص ، به دريا فروشونده بطلب مرواريد . ( ر ب ) .
( 6 ) - گرامى از هر چيزى .
گرامى قبيله . و در را عقيلهء دريا گويند . ( ر ب ) .
( 7 ) - عقل اول يا صادر اول : به عقيدهء حكما نخستين صادر از بارى تعالى عقل اولست و آن را سه اعتبارست : وجود او فى نفسه ، و وجوب او از جهت وجود علت او ، و امكان ذاتى وى . و بهر يك از اين سه اعتبار از او امرى صادر شود باعتبار وجود او عقل دوم از او صادر شود . و باعتبار وجوب غيرى او نفس از وى صادر گردد . و باعتبار امكان آن جسم از او صادر شود ( كش ) .
( 8 ) - جاى فروشدن در آب . ( ر ب ) .
( 9 ) - معظم دريا يا موج آن . ( ر ب ) .
( 10 ) - گرداب كه غرق كند . ( ر ب ) .
( 11 ) - لفظ كن .
و منظور آيهء شريفهء :إِنَّما أَمْرُهُ إِذا أَرادَ شَيْئاً أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ( سورهء يس آيهء 82 ) است .
( 12 ) - در نسخهء چاپى اين كلمه عقل اول معنى شده است ، ولى ظاهرا مقصود از عقل فياض عقل دهم است يعنى عقل فعال . و اين عقل مؤثر است در هيولاى عالم سفلى ، و صور و نفوس و اعراض را بر عناصر و مركبات ، اين عقل افاضه كند . ( رجوع شود به كشاف اصطلاحات الفنون ذيل كلمهء عقل ) .
( 13 ) - گوهر گرانمايه ( برهان ) .
( 14 ) - نعت تفضيلى ، بلندتر ، عالىتر
( 15 ) - عبارتست از فلك الافلاك .
( 16 ) - روشنائى برق و جز آن . ( ر ب ) .
( 17 ) - خوب ، نيكو ( ر ب )
( 18 ) - روشنى
( 19 ) - بلند . ( ر ب ) .