جغرافيايى متأسفانه ازين قلعه نامى نيامده . - « فريزر » انگليسى از قلعه خرابهاى بحوالى مشهد و در مشرق چمن قهقهه ذكرى بميان مىآورد كه با توجه بحدود قهقهه « 1 » به نظر قلعهء حاجىتراب همين قلعه خرابه است .
زيرا محل آن با مختصات مذكور از طرف ميرزا مهديخان تطبيق مىكند . اعتماد السلطنه ازين قلعه خرابه ديدن كرده و در مطلع الشمس آن را چنين مىآورد :
« در حوالى چمن قهقهه قريهايست موسوم بقريهء قهقهه و قلعه خرابهاى نيز در طرف مشرق چمن است كه طول آن ششصد ذرع و عرض پانصد و هشتاد و پنج ذرع مىباشد . اين قلعه را چهار دروازه مىباشد كه عرض مدخل دروازه پانزده ذرع است و از ثخن ديوار قلعه شش ذرع باقى مانده ، خشتهاى باجسامت در بناى ديوار قلعه به كار رفته چنان كه ثخن هر خشتى هفت سانتيمتر و عرض و طول خشت چهل سانتيمتر است . و ازين رو از كلفتى و قطر ديوار معين مىشود كه در بناى ديوار قلعه عمده نقطه مقصود استوارى و استحكام آن بوده است . . . و اردوى معظمى از خراسان غالبا در اين قلعه اقامت داشته است يا شهرى بوده است قبل از طوس و پس از خراب شدن آن شهر طوس آباد شده . . . » . - آنچه در اينجا مشكل مىنمايد و تطبيق را تا حدى دشوار مىكند اين است كه چه شده تا زمان فريزر و اعتماد السلطنه ( در حدود هشتاد تا صد سال بعد از نادر ) نام اين قلعه به كلى از ياد رفته است .
( 310 )
ص 40 ، سطر 19 : ادهم
[ ا د ه م ] ( صفت مشبهه ) « 2 » . كلمهايست كه وصف « شتر » و « اسب » مىكند وقتى كه برنگ خاكسترگون آنچنان باشند كه سياهى كاملا بر سپيدى غالب بود .
هامش
( 1 ) - قهقهه دهى است از ميان ولايت بخش حومهء شهرستان مشهد ، واقع در 14 كيلومترى شمال باخترى مشهد و يك كيلومترى شمال كشفرود . ( از فرهنگ جغرافيايى جلد نهم ) . در مطلع الشمس فاصله قهقهه تا مشهد سه فرسخ ( همان قول ميرزا مهديخان ) آمده كه كمى با فاصلهء معين شده از طرف فرهنگ جغرافيايى ايران اختلاف دارد .
( 2 ) - در فارسى گاهى اين صفت جاى موصوف مىنشيند و درين صورت اسم است .