عراق در سر راه حاضر سازند ، و در دهم ماه مزبور آدم از جانب سرداران « 1 » روسيّه ، كه در رشت بودند ، با پيشكش و تحف لايقه وارد گشته ، عرايض ضراعتآميز 797 به نظر رسانيده ، مبنى بر اينكه مقدّمه تخليهء گيلانات حواله برأى رزين اقدس ، و موقوف بامر و اشاره مقدّس است .
توضيح اين مقاله آنكه : سابقا تحرير يافت ، كه حضرت نادرى در حينى كه مازندران را مقرّ كوكبهء فيروزنشان ساختند ، ايلچى بطلب ولايات دار المرز نزد پادشاه خورشيدكلاه 798 روس فرستادند . بعد از آنكه خبر فتح اصفهان و تبريز و غيره بممالك روسيّه رسيد ، تخليه رشت و لاهيجان را روسيّه قبول و انجام اين امر را بسرداران خود محمول و موكول ، و ايلچى را رخصت انصراف داده ، در اوقاتى كه هرات مضرب سرادقات دولت بود ، ايلچى معاودت و حقيقت حال را معروض خدمت و الا ساخته ، از آنجا بموجب اذن و فرمان همايون روانهء اردوى پادشاهى شده ، فيما بين اعيان دولت شاهى و سرداران روسيّه امر مصالحه چنين انعقاد يافت ، كه اعمال گيلان تا ساليان و اين طرف كر متعلق بايران بوده ، بادكوبه و دربند و ساير محال آن طرف كر ، بعد از آنكه قلعهء ايروان از تصرّف روسيّه انتزاع گردد ، به تصرف اين دولت داده ، و از جانب شاه والاجاه هم وزيرى برشت فرستاده شود . چون دوست و دشمن استوانهء ذات نادرى را باعث قوام بنيان و موجب قرار و ثبات و اساس و اركان دولت ايران مىدانستند ، و هنوز كار هرات فيصل نيافته بود ، نزديك و دور چشم به راه انتظار ، و گوش بر آواز مآل آن كار مىبودند . لهذا روسيّه در تخليهء ولايات بنا را بدفع الوقت گذاشته ، وزير مذكور در لاهيجان بصفحهشمارى افراد دفتر حيرت روز را بشب ميرسانيد ، تا اينكه كار هرات انجام ، و توجّه موكب و الا به سمت عراق تحقّق يافته ، سرداران از راه عاقبتانديشى كس روانهء
هامش
( 1 ) - در نسخهء « ح » : « فرماندهان . »