طايفهاى باشد نقل كند تا عهدهء زيادت و نقصان و حقّ و باطل آن بر ايشان باشد نه بر مورّخ ؛ [ و ] اين جايگاه نيز همان معنى ياد مىكند تا هرچه نامعقول و بىوجه نمايد ، اين ضعيف را [ بدان ] مؤاخذت ننمايند ، و زبان طعن در او دراز نكنند ، و او را در آن معنى معذور دارند ، ان شاء اللّه وحده العزيز .
و هرچند اين تاريخ بر اين ترتيب جمع نكردهاند ، اين ضعيف سعى نمود تا از تواريخ ايشان جمع كرد ، و از جماعتى كه ايشان بر آن واقف بودند از بيست و چهار توريت و از كتب و تواريخ متفرّق اين تقرير كرده تا بدين موجب تاريخى نوشته شد .
مىگوييم تاريخ يهود به زعم ايشان مشتمل است بر ذكر تاريخ آفرينش عالم از ابتداى تااكنون كه مدّت آن پنج هزار و شصت و پنج سال است ، و آغاز تاريخ و اعتبار آفرينش [ عالم از ابتدا تااكنون ] مبنى است بر قاعدهء اعتقاد حدوث آن ، و زمرهء يهود را با ساير ارباب ملل و اديان معتبر اجماع است بدان كه عالم حادث است ، و حقّ تعالى و تقدّس او را به امر كن از عدم محض ايجاد كرده و در زمانى مخصوص معلوم به مدّت شش روز غير از [ روز ] سبت « 1 » كه ابتداى آفرينش عالم از روز يكشنبه بود ، و روز جمعه تمام شد ، چنان كه ذكرش بتفصيل بعد از اين بيايد ان شاء اللّه .
و معنى سبت در لغت قطع است ، و خواب را از اين سبب سبات خوانند كه حركات حيوان در آن حال منقطع گردد ، و اركان [ آن ] چهاراند : اسم و فعل و زمان و مكان ؛ و تاريخ تامّ آن است كه فعلى معلوم از شخصى معلوم در مكانى معلوم در زمانى معلوم معلوم شود .
و در تفسير آيتى از كتاب توريت كه آن را براشيث « 2 » گويند ، و معنى آن اينكه : اوّل ما خلق اللّه السموات و الارض ، ذكر اسم و فعل و زمان و مكان مندرج است ؛ اوّل دلالت بر زمان مىكند ، و خلق بر فعل ، و اللّه بر اسم ، و
هامش
( 1 ) .Sabbath( 2 ) .Barasit