نيز از اسباب اعتبار و اهميت كتاب الفخرى اصل بىطرفى و كمال انصافى است كه در چگونگى نقل حوادث و نكات تاريخى ، و بيان مطالب آن به كار رفته است ، و اين نكته به طور وضوح و آشكار در سراسر كتاب به نظر مىرسد .
چيزى كه در اين ميان الفخرى را بسيار ممتاز نموده و به ارزش كم نظير و « سحرانگيز - » [ 1 ] آن افزوده است همانا فصل اول آن است ، كه به عنوان مقدمه و سرآغاز كتاب . در پيرامون آداب سلطانى و سياست ملكدارى ، با قلمى شيوا ، و سبكى جالب ، توأم با امثال و حكم آموزنده ، و داستانهاى سودمند سخن رفته است . مؤلف در اين فصل كه مىتوان آن را نمونهاى از فلسفهء تاريخ ، يا بحث در علل و اسباب حضارت و تمدن دانست ، گزيدهء تعاليم و دستورهاى عملى و اخلاقى و حكم و آدابى را كه توجه به آن در زندگى شخصى و اجتماعى يك نفر سلطان و فرمانروا لازم است ، از ميان كتب و آثار حكما و دانشمندان و از تجربيات بزرگان و خردمندان گلچين كرده ، در قالب الفاظ و تعبيراتى بسيار متين و استوار ريخته است و در نتيجه سرلوحهاى بسيار جالب و با ارزش براى كتاب خود ساخته و پرداخته است .
نيك آشكار است از آن جا كه مؤلف در دستگاه فخر الدين عيسى بن ابراهيم حاكم موصل با آغوشى باز پذيرفته شده و مورد اكرام وى قرار گرفته است ، در ايراد مطالب و كيفيت القاى آن توجهى خاص به كار برده ، در بيان دقايق و نكات آموزندهء اخلاقى هيچ گونه پرده - پوشى و مسامحه روا نداشته است . وجود همين امر سبب شده كه مقدمه و فصل اول كتاب الفخرى در باب : روش ملكدارى و آداب سلطانى به صورت يكى از جزوههاى ممتاز و ذى قيمت در آيد ، و همواره مورد توجه و تحسين و استناد ارباب دانش و معرفت قرار گيرد .
از امتيازات بزرگ الفخرى كه خصوصا از نظر ايرانشناسى و ايرانيان بسى ارجمند و با ارزش است ، وجود شرح حال برخى از پادشاهان و فرمانروايان و رجال و وزراى ايرانى و لو به نحو اختصار و ايجاز در آن است . ابن طقطقى در ضمن سخن در پيرامون زندگى خلفا از سلاطين و پادشاهانى كه از ايران برخاسته به فرمانروايى رسيدند ، و نفوذ خود را عملا در دستگاه خلافت به كار برده ، يا اقلا آن را مورد ارعاب و تهديد قرار دادهاند ، از قبيل آل بويه و سلجوقيان و يعقوب ليث به نحو اختصار گفتگو كرده است . نيز از وزرا و امراى ايرانى كه همواره مايهء نضج و اعتبار و سربلندى دستگاه خلافت بودند ، از قبيل ابو مسلم خراسانى و طاهر ابن حسين و برمكيان و فرزندان سهل و ساير وزراى ايرانى كه گاه و بيگاه گروهشان اندك نبوده سخن به ميان آورده است . همچنين از شورشيان و خوارجى كه گاه و بيگاه از ايران -
هامش
[ ( 1 - ) ] براون در تاريخ ادبى ايران ج 1 ص 365 ، از كتاب الفخرى اين گونه تعبير كرده است .