مقدمهء مترجم
در ميان كتابهايى كه در پيرامون تاريخ خلفا و وزراى ايشان تأليف شده ، كتابى مانند : الفخرى فى الآداب السلطانيه و الدول الإسلاميه ، تأليف محمد بن على بن طباطبا معروف به : ابن طقطقى ، چنين جامع و ممتع و دلپذير به رشتهء تحرير در نيامده است .
كتاب الفخرى با همهء ايجاز و اختصار و درهم فشردگى مطالب آن شامل نخبهء آثار و اخبار خلفاى اسلامى و وزراى ايشان ، و هم اندكى دربارهء سلاطين و پادشاهانى كه در خلال فرمانروايى خلفا ظهور كرده به نيرو و فرمانروايى رسيدند ، مىباشد . با توضيح بيشترى بايد افزود : الفخرى تاريخى است عمومى كه در آن از خلفاى راشدين گرفته تا امويين و عباسيين يكى پس از ديگرى سخن رفته است ، تا آنكه سرانجام با انقضاى دولت عباسى و سقوط بغداد كتاب نيز پايان يافته است . ابن طقطقى نويسندهء « الفخرى » كتاب خود را بر اساس سالها مرتب كرده است ، و پس از شرح حال هر يك از خلفاى عباسى به شرح چگونگى وزارت در روزگار او و كسانى كه وزارت را عهدهدار شدند پرداخته است ، گويى خواسته است كتاب خود را تنها به شرح حال وزرا اختصاص دهد ، بدين سبب كتاب وى بر ساير كتب پيشينيان امتيازى شايان پيدا كرده است [ 1 ] .
اعتبار و اهميت كتاب الفخرى كه همواره آن را مورد توجه قرار داده ، همانا در وجود روح انتقاد و خردهگيرى در مطالب تاريخى آن است كه تا قبل از وى در هيچ كتاب و نوشتهاى جز در مواردى بسيار كم ، سابقه نداشته است . بنا بر اين خوانندهء « الفخرى » در اثناى مطالعهء آن پيوسته به يك نوع روح انتقادى جالبى كه در آن نهفته است برخورد مىكند ، و از آن بهرهمند مىگردد .
هامش
[ ( 1 - ) ] آداب اللغة العربيه ، ج 3 ، ص 215 .