دولت سراى شاهانه و اين عالىبناى خسروانه گشوده آمد ، آسمانيان تاج زرنگار زمين و زمينيان افسر زرنشان آسمانش خواندند « 1 » . خرد خرده دان گمان كرد كه خلد برين را از گلستان جنان به زمين آوردند و خيال آسمان گرد پنداشت كه كنگرهء اين زيبا عمارت را با شمسهء زراندود آسمان مقابل كردند . بالجمله اين آسمان به ميهمانى زمين آمده كه رفعت هر طاقش با طاق نه رواق سپهر دوشادوش ايستاده و كرسى كنگرهء اين دولت سراى زرّين با ساق عرش هم آغوش نشسته ، بىتكلف جهانى در جهان گنجيده و از بس بلندى قدر زمينش به آسمان رسيده طول و عرض تالار زر « 2 » نگارش كه به ستونهاى زرّين و سيمين برپاست از عرض و طول اغراق سخنوران بيرون و طاقهاى بالانشين در و ديوارش به مجالس صورت كار « 3 » آن بدايعنگار غرايب آثار مشحون .
القصّه ، چون قبهء زرنگار اين قصر سپهر كردار به چرخ بىمدار پيوست ، معماران كاخ رفيع بنيان شهرستان سخن به جهت ضبط تاريخ اين غيرت هفت اورنگ رنگ غريب خيالى ريخته ابيات دلپسند و اشعار بلاغت آيين « 4 » در سلك نظم كشيدند و چون اين دولت سرا به حسن سعى و اهتمام نوّاب « 5 » سلطان العلماء كه در آن ولا به منصب والاى وزارت ديوان اعلى سرافراز بود ابواب تمامى بر روى خود گشود به جهت ضبط سال تاريخ بر زبان الهام بيان ايشان گذشت كه :
مصراع « 6 »
مباركترين بناهاى دنيا « 7 »
هامش
( 1 ) . تاريخ صفويان ، ص 105 : « روز دوشنبه دوم شهر ربيع الاول بناى عمارت ديوانخانه كه در باغ آيينه است مقرر شد كه ساخته و نهر باغ نقش جهان را از پيش عمارت بگذرانند تمام شده و روز دوشنبه نوزدهم شهر ذىالقعده داخل عمارت مذكور شده جشن عظيمى شد » .
( 2 ) . الف ، ب : پر .
( 3 ) . الف ، ب : كار آن .
( 4 ) . الف ، ب : آيينى .
( 5 ) . الف ، ب : « نوّاب » ندارد .
( 6 ) . الف ، ب : ندارد .
( 7 ) . تاريخ بناى چهل ستون را » خانهء چشم جهان » نيز يافتهاند . عمارت چهل ستون در رمضان 1118 دچار حريق شد :هزار و يكصد و هجده ز هجرت نبوى * گذشته بود كه آتش به چهل ستون افتاد( تاريخ صفويان ، ص 105 )