توسعهء مسجدالحرام در خلافت وليد
وليد بن عبدالملك اموى ( خلافت از 86 - 96 ه . ) ، در دورهاى حكومت مىكرد كه خزانهء بيتالمال پر از غنايم و اموالى بود كه به عنوان خراج و جزيه و عُشْريه از اطراف و اكناف به شام مىرسيد . او خليفهاى اهل رفاه و علاقهمند به ساختن بناهاى با شكوه و پر عظمت بود . از اين رو ، علاوه بر ساختن جامع اموى در دمشق و توسعهء مسجد النبى در مدينه و بناى بسيارى از اماكن مدينه ، بر مساحت مسجدالحرام به مقدار 1725 متر افزود و مسجد را بازسازى كرد . او رواقهايى در اطراف مسجد ساخت و آنها را با ستونهايى عظيم سرپا نگاه داشت . اين ستونها به صورت زيبايى تزيين شد و در قسمتهايى از آنها طلا به كار رفت . وليد ناودان خانهء خدا را نيز از طلا ساخت كه تا به امروز به همين نام شهرت دارد .
ساختمان مسجد در عهد عباسيان
منصور ، دومين خليفهء عباسى ( خلافت از 136 - 158 ه . ) ، در سفرى كه براى حجگزارى به مكه آمد ، احساس كرد كه مسجد گنجايش مسلمانانى را كه براى حج آمدهاند ، ندارد ، مصمم شد تا با خريدن خانههاى اطراف و ضميمه كردن آنها به مسجد ، به توسعهء آن اقدام كند . مردمى كه صاحب خانههاى اطراف بودند ، با چنين تصميمى مخالفت كردند ، اما پس از آن به فروش خانههاى خود رضايت دادند .
در اين افزايشِ مساحت ، وسعت مسجد دو برابر شد و نزديك به پنج هزار متر مربع بر مساحت مسجد افزوده گرديد . اين افزايش در جهت شمال و غرب مسجد صورت گرفت . اين بار نيز رواقهايى براى مسجد در اطراف آن ساخته شد . علاوه بر آن ، منارهاى نيز در ركن غربى مسجد احداث گرديد . گسترش تزيينات روى ديوارها و ستونها نيز بيشتر شد . بناى مسجد كه در سال 137 آغاز شده بود ، در سال 140 هجرى خاتمه يافت .
« مهدىِ عباسى » فرزند منصور ، ( خلافت از 158 - 169 ه . ق . ) در سال 161 تصميم