حره به طور معمول به سنگهاى سياهى اطلاق مىشود كه به صورتى خشن سطح زمين را پوشانده و پستى و بلندى تپهاى دارد و به صورت كوه نيست . در فاصلههاى دورترى از مدينه حرههاى ديگرى نيز وجود دارد .
در قسمت شمالى شهر ، حد فاصل كوه احد در شمال غرب و كوه سلع در غرب مدينه ، فضاى نسبتاً بازى وجود دارد كه عمدتا زمينهاى كشت و نخلستان بوده و هست .
در پشت كوه احد ، كوه كوچك دايرهوار قرمزى هست كه آن را « كوه ثور » - طبعا بجز كوه ثور مكه - مىنامند . اين كوه ، حد حرمِ مدينه در شمال است ، درست مانند اين سوىِ قبا كه كوه « عير » قرار دارد و حدّ جنوبى حرم است . در حديث آمده است كه مرز حرم بودن مدينه در جنوب و شمال حد فاصل عير و ثور است . هر كدام از اين دو كوه ، تا مسجد النبى هشت كيلومتر مىباشد . حد حرم در شرق و غرب ، همان حرهء شرقى و غربى است .
ساكنان مدينه پيش از اسلام
پيش از اسلام ، دو گروه عرب و يهودى در يثرب و به عبارتى در حدّ فاصل حرهء شرقى ، حرّهء غربى ، قبا و احُد زندگى مىكردند . قبايل يهودى عبارت بودند از : بنىقَيْنُقاع ، بنىنَضير و بنىقُرَيْظه كه عمدتا در جنوب و جنوب شرقى ، در منطقهء عوالى - كه امروزه به شارع عوالى يا شارع على بن ابىطالب عليه السلام نامور است - زندگى مىكردند . « 1 »
در امتداد خط حرّهء شرقى ، داخل محدودهء مدينه ، دو گروه از يهود و سه گروه از اوس ساكن بودند ؛ از جنوب به شمال ، ابتدا بنى نضير ، سپس بنى قريظه ؛ بعد از آن بنى ظفر و بنى عبداشهل و بنى زعور از اوسيان به ترتيب تا ابتداى مسير احد زندگى
هامش
( 1 ) . عاليه يا عوالى بخش جنوبى مدينه را شامل مىشود كه تا قبا ادامه دارد . در تواريخ آمده است كه وقتى حضرت به مدينه وارد شد « نزل من عُلْو المدينة » در عاليه مدينه ساكن شد ، كه مقصود همان قباست . نك : المعالم الأثيره ، ص 201