آب زمزم را به عنوان هديه در اختيار حجاج قرار مىدهند .
هنگامى كه بنى عباس سقايت را حق خانوادگى خويش مىدانستند ، قبّهاى بر روى زمزم ساخته بودند كه قرنها برپا بود و پيوسته بازسازى مىشد . در طرح توسعهاى كه در عهد سعودىها به اجرا در آمد ، به هنگام تخريب قبّهء مقام ابراهيم ، ساختمان چاه زمزم هم خراب شد و تنها پلكانى براى رفتن به زيرزمين و استفادهء از آب ساخته شد . و همچنين آب زمزم به وسيلهء لولهكشى به خارج از مسجدالحرام انتقال داده شد . « 1 » در حال حاضر ، مركز تجمع اين آب ، تصفيه و تلفيق آن با آبهاى ديگر در يك مجتمع بزرگى در منطقهء كُدَى انجام مىشود و از آنجا با ماشين يا لوله كشى به نقاط ديگر انتقال داده مىشود .
درهاى مسجد
مسجد الحرام در گذر تاريخ و در توسعه هايى كه صورت گرفت ، داراى درهاى بسيارى شد كه برخى از آنها ، در هر دوره ، نامى ويژه به خود گرفت . در حال حاضر ، مسجد شمار فراوانى درِ كوچك و بزرگ دارد . درهاى كوچك اغلب در طرف مسعى است كه نامهاى آنها عبارت است از : « باب بنى شيبه » ، « باب السلام » ، « باب على » ، « باب النبى » ، « باب العباس » و در دو سوى اين درها ، باب مروه در برابر مروه و باب صفا در برابر صفا است . گفتنى است كه باب بنى شيبه از اعتبار خاصى برخوردار بوده است ؛ زيرا پس از سقوط هُبَل از بام كعبه ، آن را در كنار اين در دفن كردند و بنابراين ، رفت و شد موحّدان در اينجا ، به معناى كوبيدن بيشتر شرك و بت پرستى است . استحباب ورود از اين در به مسجد به همين دليل است . « 2 »
در سمت شمالى مسجد ، افزون بر درهاى متعدد ، مهمترين درى كه در امتداد كوه
هامش
( 1 ) - دربارهء زمزم نك : مقالهء « زمزمهء زمزم » از سيدعلى قاضى عسكر ، فصلنامه « ميقات حج » ش 10 ، صص 105 - 84 و مقالهء « چاه زمزم » در همين فصلنامه ، ش 5 ، صص 148 - 137
( 2 ) . من لا يحضره الفقيه ، ج 2 ، ص 238 ، ش 2292