طب نظرى و طب عملى
طب دانشى است كه با آن مىتوان بر كيفيات تن آدمى آگاهى يافت ؛ دانشى كه هدف آن حفظ تندرستى به هنگام سلامت و اعادهء آن به هنگام بيمارى است . « 1 »
طب بر دو نوع است : نظرى و عملى . مراد از طب نظرى ، فراگيرى و دريافتن اصول آن است ، بىآنكه روش كاربرد آن را بيان داريم . براى مثال مىگوييم تب سه نوع است و مزاج نيز بر نه قسم . اما طب عملى ، پىبردن به اسلوب كاربرد اين علم است ؛ مثلًا اينكه براى علاج ورمهاى گرم ابتدا بايد ماده بازدارنده از پيشرفت بيمارى را بهكار برد و سپس داروهاى نرمكننده افزود و پس از آن نيز كه ورم بهكلى فرونشست ، بايد از محلولهاى شستشو استفاده كرد . « 2 »
مؤلف ذخيرهء خوارزمشاهى « 3 » در باب اول كتاب خود دربارهء اهميت علم طب و اقسام علمى و عملى آن مىنويسد : طبيب را چارهاى جز شناختن علل تندرستى و بيمارى نيست كه اينها را بخش علمى گويند . همچنين بايد بداند تندرستى را چگونه بايد نگاه داشت و بيمارى را به چه صورت دور كرد و چيزهاى سودمند را چگونه و به چه اندازه بايد بهكار برد . « 4 »
هامش
( 1 ) . ابوعلى سينا ، قانون در طب ، ص 3 .
( 2 ) . همان ، ص 4 .
( 3 ) . اسماعيلبن حسن جرجانى - از سادات اصفهان و پزشك نامدار دربار سلطان علاءالدين تكش خوارزمشاه - در سال 434 هجرى متولد شد و در سال 531 نيز وفات يافت . جرجانى بخشى از دوران حيات را در خوارزم در دربار اتسز خوارزمشاه گذرانيد و سپس به مرو آمد و تا پايان عمر در آنجا زندگى كرد . اين طبيب نامى بهجز ذخيره ، تأليفاتى ديگر نيز دارد .
( 4 ) . اسماعيلبن حسن جرجانى ، ذخيرهء خوارزمشاهى ، ج 1 ، ص 14 و 15 .