( لكنهو ) شد و در نزد فاضل مقدس مولانا على نقى و مولانا سيد على محدث و مولانا سيد محمّد تقى دورهء معقول و منقول را به پايان رساند و در فقه و اصول به مرحلهء اجتهاد رسيد ، از ميان استادان وى فيلسوف دوران ملاذ العلماء سيد ابو الحسن بود كه او شاگرد خود را مانند فرزند و جانشين علم و فضل خود به شمار مىآورد ، چنانكه بعد از وى ، مركز علمى لكنهو او را به جانشينى ملاذ العلماء برگزيد . مولانا بعد از تمام كردن تحصيلات خود در لكنهو سكونت گزيد و در مدرسهء راجه محمودآباد و همچنين در منزل خود تدريس مىكرد . اما به اصرار ادارهء تصنيف و تأليف حيدرآباد لكنهو را ترك كرد و به حيدرآباد رفت اما راجه محمودآباد اين امر را نپسنديد و او را دوباره به اصرار تمام به لكنهو آورد و وى نيز تدريس را دوباره شروع كرد .
مولانا نجم الحسن در سال 1329 ه ق براى زيارت به عراق رفت ، در آن مدت سرپرستى مدرسهء ناظميه به وى محوّل شده بود .
در سال 1332 ه ق نواب حامد عليخان رامپور از وى دعوت كرد و او را به سمت ناظر و سرپرست شعبهء تصنيف و تأليف منصوب ساخت . در آن زمان مولانا نجم الحسن رئيس آموزش و پرورش ناحيهء رامپور بود و وقتى وى رامپور را ترك گفت . ظهير الملّة جانشين وى شد . در سال 1340 ه ق در كالج عربى شيعه ، شعبهء عقايد و كلام به سرپرستى او داير شد و رياست كالج را برعهده گرفت . وى يكى از اركان شعبهء تأليف و تصنيف كنفرانس شيعه بود . شعر و ادب ، فلسفه و منطق رشتههاى مخصوص وى بود ، به خاطر سرودن قصايد عربى شهرت يافت ، قصايدى چند از مولانا در مجموعه شعر العرب فى شبه القاره موجود است .
وى فردى بسيار خوشاخلاق ، پرهيزگار ، متقى ، قانع ، سخى و دانشدوست و نيز بين طلاب و علما محبوب و مورد عزّت و احترام بود .
در حدود سال 1935 م فرصت سكونت چند روزه را در منزل حكيم اغن پيدا كردم و از مصاحبت وى بهره جستم . در آن زمان من در مرحلهء خواندن قافيه بودم . جنگ بين شيعه و سنى شروع شده بود ، من همراه با مرحوم پدرم و برادر جوانترم سه چهار روز در منزل مرحوم حكيم اغن بوديم ، مرحوم مولانا نيز به منزل حكيم آمده بود . من به ياد دارم كه مولانا در خلوت به نظم و نثر و لطايف مفيد مشغول مىشد . در يكم « 1 » ذيقعده 1357 ه ق / 23 دسامبر 1938 م در روز
هامش
( 1 ) - مولانا ذو الفقار حسنين ، شاگرد مرحوم ، تاريخ وفاتش را 24 دسامبر 1938 م روز سهشنبه هنگام عصر نوشته است كه با يادداشت من مطابقت ندارد . ر . ك : رساله ثقةالاسلام كلينى و كافى ، « العلم » لكنهو .