مرجع روح و ملك ، ثانى عقل اول * زاير حضرت شاه شهدا هىهى واى
زاهد و عابد و استاد حكيمان جهان * قطب اسلام و امام العلماء هىهى واى
منطق و علم و كلام و ادب و فقه و حديث * كتى ، هين هوگئى هم بىسروپا هىهى واى « 1 »
حكمت و علم رياضى هين بغيران كى يتيم * آج بىكس هين ملوك و امرا هىهى واى « 2 »
مولانا سفر زيارت و شايد حج هم انجام داده بود . بين علما مقام شامخى داشت . در منطق و كلام ، ادب و فقه و حديث ، فلسفه و رياضى و طب مهارت پيدا كرده بود . فردى عابد و پايبند شرع به شمار مىرفت و با مخالفان مذهب به مناظره مىپرداخت . دربارهء علوم مختلف كتابها نوشته تعدادى از كتابهاى وى در جنگ آزادى از بين رفته و تعدادى نيز به هنگام نقل مكان خانواده ضايع شده است .
از فرزندان وى احسان حسين ، مظفر حسين ، فدا حسين ، پياره صاحب رضا حسين را مىتوان نام برد كه به كربلا ( عراق ) هجرت كردند .
مولانا سبحان على در 1264 ه ق درگذشت و برحسب وصيّتش او در كربلاى معلا مدفون است .
مادّه تاريخ وفات او چنين است :
مجهسى رضوان نى كها مصرع تاريخ منير * قبله دهر ملاذ العلماء هىهى واى
( رضوان به من گفت مصرع تاريخ وى * قبلهء دهر ملاذ العلماء واى افسوس )
( 1264 ه ق )
تصانيف او عبارتند از :
شمس الضحى ( كلام ، فارسى ، چاپى ) ؛ الوجيزه ؛ رساله در حديث الاثر ؛ رساله در حديث ثقلين ؛ رساله در حديث حوض ؛ رساله لطافة المقال ؛ جواب رساله مكاتيب حيدر على .
در اغتشاش سال 1857 م علماى بىشمار شبه قارهء هند زيانهاى فراوان ديدند . مولانا سبحان عليخان از اين زيانها مصون نماند ، اما كسانى كه اهل كار و كوشش هستند هيچگاه از شهرت آنان كاسته نخواهد شد . از كارهايى كه او انجام داده تشكيل « خيريّهء اوده » است .
عمر حكومت اوده بسيار كوتاه بود ، اما حكمرانان ، فرصت خدمتگزارى را هرگز از دست
هامش
( 1 ) - مىگويند كه منطق ، علم كلام ، ادب ، فقه و حديث معطل ماندهاند ، افسوس !
( 2 ) - حكمت و علم رياضى بدون او يتيم شدهاند و ملوك و امرا امروز بىسرپرست گشتهاند ، افسوس !