خوشبختانه شاعرى اشتياق او را از كسب علم بازنداشت . توجه خاص حكومت صفوى به علوم اسلامى سبب شده بود كه در هر شهر مركز علم به وجود آيد . در اين زمان ، اهل تفسير و حديث ، فقه و اصول ، فلسفه و منطق و ساير علوم در همه جا يافت مىشدند . شهرهاى شيراز ، يزد ، تبريز ، قم ، مشهد از مراكز بزرگ علمى به شمار مىآمدند ، در اصفهان استاد الكل عند الكل آية اللّه آقا حسين خوانسارى ( درگذشته به سال 1099 ه ق ) و الحافظ الجامع للحديث علامه محمد باقر مجلسى ( درگذشته به سال 1111 ه ق ) در آنجا بودند و به سبب وجود آنان ، تشنگان حديث و فقه به اصفهان مىآمدند . علاوه بر آنان صدها عالم بزرگ ديگر وجود داشتند و در ميان آنان مولانا ابو طالب در عرفان ، زهد ، علم و فضل مشهور بود .
استادان وى عبارت بودند از : 1 - ملا شاه محمّد 2 - قارى ملك حسين ، نزد وى درس تجويد و فن قرائت را به پايان رسانيد . 3 - ملا ابو طالب ( پدرش ) شرح جامى ، شرح نظام ، تهذيب ، شرح ايساغوجى ، شرح شمسيه ، شرح مطالع الانوار ، شرح هداية الحكمه ، حكمة العين ، تلخيص المعانى ، مطول ، المغنى ، جعفريه ، مختصر النافع ، الارشاد ، شرائع الاسلام ، معالم الاصول ، من لا يحضره الفقيه ، تفسير صافى و در سفر لاهيجان شرح تجريد ، زبدة الاصول و تشريح الافلاك را نزد او خواند . 4 - نزد عارف كامل شيخ خليل اللّه طالقانى ، فيض روحانى حاصل كرد . هنوز نوجوان بود ، شيخ هر روز روى يك كاغذ كوچك مسألهاى را مىنوشت و بيان مىكرد .
طى سه سال همنشينى با او در تزكيه و عرفان به كمال رسيد . شيخ خليل هم شاعر بود و هم شاعرنواز و تخلص « حزين » را به محمّد على ، او داده بود .
نزد عارف كامل شيخ بهاء الدّين گيلانى ، شاگرد مير قوام ، احياء العلوم ، رسائل اصطرلاب ، شرح چغمنى را خواند .
پدرش دستور داده بود كه كتاب اخلاق را بخواند . از نوجوانى براثر كثرت مطالعه به زحمت و محنت عادت كرده بود . از شبزندهدارى و انجام نوافل ، قلبش نورانى شده بود . زندگانى را در درس و تدريس ، مطالعه و تصنيف و تأليف به سر مىبرد و از لحاظ ثروت و مكنت مستغنى بود . در محضر مجتهد زمان آقا هادى بن ملا صالح مازندرانى درس خارج را به پايان رسانيد و بعد از تكميل علوم حديث و رجال به اخذ درجهء اجتهاد نايل آمد .
در محضر عموى خود خلاصة الحساب و در محضر كمال الدّين فسوى تفسير بيضاوى ؛ جوامع الجامع طبرسى ، امور عامل شرح تجريد و در نزد مولانا حاجى محمّد طاهر محدث و فقيه الاستبصار ، شرح لمعه و مشقيه و در نزد قدوة الحكماء شيخ عنايت اللّه گيلانى منطق و
مطلع انوار ( احوال دانشوران شيعه پاكستان و هند ) ( فارسي ) — صفحة 188
مساهمون: سيد مرتضى حسين صدر الافاضل
ص١٨٨