چهارم يك روز و شبش از عده خارج مىشود ، و اكثر حمل بنابراين كه يك سال باشد در آنجا يك شبانه روز است ، و براى مرد جايز نيست وطى زوجهاش را در بيش از يك سوم شبانه روز ترك كند ، بله اگر اكثر حمل در قطبىها به حسب طبع بيشتر از يك شبانه روز يعنى يك سال ما باشد معيار خود قطبى بايد در نظر گرفته شود و نبايد وضع زنان در آنجا را با زنان آفاق ما مقايسه نمود .
مسأله 15 - همانگونه كه بر اهل قطب واجب است مقدار زمان روزها و ماهها و سالها را با ايام خود تطبيق كنند نه طلوع و غروب خورشيد را همچنين اگر فرض كنيم كه در بعضى از سيارات انسانهايى باشند و يا انسانى زمينى به يكى از آنها سفر كند و حركت وضعى آن سياره به دور خودش در بيست و چهار دقيقه باشد بايد ايام آنجا را با ايام ما تطبيق كند ، و خيار حيوان را تا سى روز نگه بدارد ، و اقل حيض را سى روز ، و مهلت زن مفقود الزوج را چهل سال آن سياره بگيرد و به همين ترتيب .
مسأله 16 - آنچه گفته شد در همه مواردى جارى است كه در آن مقدار زمان معتبر شده نه طلوع و غروب خورشيد است و به همين جهت در آن گونه موارد ايام تلفيق مىشود و اما مواردى نظير روزه كه در آن امساك از طلوع فجر تا غروب معتبر شده و تلفيق در آن راهى ندارد مقدار زمان در نظر گرفته نمىشود ، و همچنين در نماز راهى ندارد كه اوقات آنها مضبوط اعتبار شده ، و نمىشود نماز ظهر و عصر در شب خوانده شود هر چند كه شب قطب با روز افق ما و ظهر اينجا منطبق باشد ، و نمىشود روزه را در مقدارى از روز قطبى يا شب قطبى انجام داد هر چند كه آن مقدار برابر ساعت روز ما باشد .
مسأله 17 - اگر فرض شود كه در روزگارى حركت وضعى زمين كند شود و در نتيجه كندى آن روزهاى كره زمين دو برابر روزهاى امروز ما شود به ناچار بايد بگويم روزه وقتى صحيح است كه اگر ممكن باشد در يك روز تمام ( يعنى مثلًا در طول 24 ساعت ) انجام شود و اگر ممكن نباشد وجوب روزه به كلى ساقط گردد ، و در چنان فرضى در هر روز از روزهاى كره زمين تنها پنج نماز واجب باشد . و اما در امورى كه طلوع و غروب در آن معتبر نيست بلكه مقدار زمان معتبر است بايد آن مقدار از زمانى كه به حسب عصر ما اعتبار شده بگذرد و بنابراين اقل مدت حيض كه در عصر ما مقدار سه روز است و در آن روزگار اين مقدار زمان منطبق با يك روز و دو شب و يا دو روز و يك شب است ، و هر دگرگونى ديگرى كه پيش آيد همين نسبت را دارد . و همچنين است حال اگر فرض شود حركت وضعى زمين تندتر از حركتش در عصر ما شود به طورى كه مقدار زمان يك شبانه روز آن زمان نصف زمان يك شبانه روز عصر ما شود كه در آن صورت نيز بايد در روزه يك روز از صبح تا غروب امساك شود و در هر شب و روز نيز پنج نماز واجب شود .
مباحث حقوقى تحرير الوسيلة ( فارسى ) — صفحة 779
مساهمون: السيد الخميني
ص٧٧٩