لازم تجاوز كرده باشد ضامن است و على الظاهر اين حكم در مورد مرغ و سگ هار و گربه اين طورى نيز جارى است ، حتى ضمان در فرض تجاوز نيز در آنجا مىآيد .
مسأله 14 - اگر حيوان كسى بر حيوان شخصى ديگر حمله كند و جنايتى بر آن وارد آيد اگر صاحبش در حفظ حيوانش كوتاهى كرده باشد ضامن جنايت است ، حال اگر آن ديگرى به اينكه حمله كرده جنايتى وارد آورد آن جنايت هدر است ، البته اين در فرضى است كه حيوان حملهور داخل در محل نگهدارى آن ديگرى شده باشد .
مسأله 15 - اگر كسى با اجازه قومىداخل بر آنان شود و سگ آنان وى را زخمى كند آن قوم ضامن هستند ، و اگر بدون اذن داخل شده ضامن نيستند ، حال چه اينكه سگ قبلًا در آن محل حاضر بوده و يا بعد از داخل شدن وى داخل شده باشد ، و نيز چه اينكه صاحب آن خانه بدانند سگشان مهمان را گاز مىگيرد يا ندانند .
مسأله 16 - كسى كه سوار بر مركب است ضامن هر چيزى است كه مركبش آن را با دستهايش تلف كند و بعيد نيست ضامن هر چيزى هم كه با سر و سينهاش تلف كند بوده باشد ، و اگر پشت و رو سوار شده باشد ضامن شدنش هر چيزى كه حيوان با پاهايش تلف كند وجهى دارد كه خالى از اشكال نيست ، و اگر پاهاى سواره از يك طرف مركب آويزان باشد بعيد نيست ضامن تلفات دو دست حيوان باشد ، و در ضمان تلفات دو پاى حيوان ترديد هست و آيا در ضامن شدنش اين قيد معتبر است كه تفريط و كوتاهى در حفظ مركب نكرده باشد ؟ اعتبار اين قيد وجهى دارد كه خالى از اشكال نيست ، بله اگر حيوان با اينكه حيوان اهلى شده است اختيار را از سواره خود سلب كند سواره هم اطلاع از واقعه نداشته باشد ضامن نيست نه آنچه را كه با دستهاى حيوان تلف شده و نه آنچه با پاهايش و نه با سر و سينهاش ، همين كلام درباره راننده حيوان يعنى كسى كه افسار حيوان را مىكشد به همان تفصيلى كه گذشت مىآيد يعنى آنچه كه حيوان را نگه دارد يعنى حيوان ايستاده باشد صاحب آن ضامن هر چيزى است كه حيوانش با دست و يا پا و يا سر و سينه خود تلف كند هر چند كه در حفظ حيوان كوتاهى نكرده باشد ، و ظاهراً تفاوتى در راهها بين تنگ و وسيع آن نباشد و نيز بين قائد و سائق نيست هر دو به صورت مطلق ضامن هستند ، و اگر حيوان را بزند و در نتيجه به كسى و يا چيزى جنايتى وارد آورد مطلقاً ضامن است ، و همچنين اگر حيوان را شخصى ديگر غير از مالك بزند و به خاطر همين زدن جنايتى وارد آورد آن شخص ضامن است مگر آنكه زدنش از باب دفاع از خودش بوده باشد كه در اين صورت نه صاحب حيوان ضامن است و نه آن شخص .
مسأله 17 - اگر حيوانى هم سواره داشته باشد و هم كسى كه از عقب آن را براند و هم
مباحث حقوقى تحرير الوسيلة ( فارسى ) — صفحة 707
مساهمون: السيد الخميني
ص٧٠٧