مسأله 10 - اگر مدعى بگويد : من طبق گفتههايم شاهد دارم حاكم حق ندارد او را ملزم به آوردن شاهد كند ، بلكه اختيار به دست مدعى است تا يكى از سه كار را انجام دهد ، يا خودش بينه را حاضر كند و يا از منكر مطالبه سوگند نمايد و يا دست از دعوى خود بردارد ، بله حاكم مىتواند او را به آوردن شاهد ارشاد كند و اگر مدعى مسأله را نمىداند او را آگاه سازد ، اينكه مدعى جاهل به حكم باشد يا عالم به آن .
مسأله 11 - مدعى با اينكه بينه دارد براى او جايز است آن را اقامه نكند هر چند كه شاهدانش حاضر باشند و مىتواند منكر را قسم بدهد ، پس چنان نيست كه در اقامه بينه تنها راه او باشد بلكه او مخير است بين اقامه بينه و سوگند دادن منكر ، هر چند يقين داشته باشد كه اگر اقامه بينه كند بينهاش را حاكم قبول مىكند ، و اين تخيير تا زمانى است كه منكر قسم نخورده باشد همين كه او قسم بخورد حق اقامه بينه ساقط شده و مدعى ديگر نمىتواند اقامه بينه كند هر چند كه هنوز قاضى حكم نكرده باشد ، و اگر بينه معتبر اقامه كند و حاكم هم آن را بپذيرد آيا باز هم تخيير مدعى ساقط مىشود ؟ و يا آنكه باز هم تخيير باقى است و مىتواند از استدلال به بينه عدول نموده منكر را سوگند دهد ؟ دو وجه است كه وجيهترين آن دو اين است كه بگوييم تخيير او ساقط است .
مسأله 12 - اگر مدعى بينه خود را حاضر كرده باشد و حاكم بداند و يا قرائن شهادت دهد بر اينكه مدعى با اينكه شهود را حاضر كرده نمىخواهد اقامه بنيه كند حاكم نمىتواند بگويد بينهات را بياور ، و اگر بداند و يا احوال گواهى دهد كه او بنا دارد اقامه بينه كند در اين صورت مىتواند بگويد شاهدت را بياور ، و اما اگر حاكم شك داشته باشد نمىتواند از مدعى بينه بخواهد تنها مىتواند بپرسد آيا مىخواهى اقامه بينه كنى يا نه .
مسأله 13 - اگر بينه مدعى به حقانيت و صدق دعوى او شهادت دهد ولى حاكم آن دو شاهد را به فسق مىشناسد شهادتشان را رد مىكند ، و همچنين است در صورتى كه آن دو را فاقد برخى از شرايط بداند ، و اگر آن دو را به عدالت و دارا بودن همه شرايط مىشناسد شهادتشان را قبول مىكند ، و اما اگر وضع آن دو نفر براى حاكم نامعلوم باشد در رد و قبول شهادتشان توقف مىكند تا تحقيق نموده فسق يا عدالتشان را احراز نمايد آن وقت به مقتضاى تحقيقش عمل مىكند .
مسأله 14 - اگر حاكم دو شاهد را به فسق و يا به جامع الشرايط نبودن مىشناسد شهادتشان را مردود مىكند و منتظر آن نمىشود كه كسانى آن دو را تزكيه كنند يعنى عادل و يا جامع شرايط معرفى نمايند ، اما اگر در همين فرض صاحب بينه يعنى مدعى ادعا كند كه حاكم در تشخيص خود نسبت به فسق شهودش خطا رفته ادعايش مسموع
مباحث حقوقى تحرير الوسيلة ( فارسى ) — صفحة 545
مساهمون: السيد الخميني
ص٥٤٥