داشته باشد . دوم دو خواهر ابوينى يا بيشتر بدون اينكه برادرى ابوينى داشته باشد و يا اگر خواهرانش پدرى هستند ، برادرى پدرى نداشته باشد .
ششم ( 16 ) ، براى سه دسته است : اول پدر ميت اگر ميت فرزند داشته باشد كه در هر حال يك ششم اموال فرزندش را مىبرد . دوم مادر ميت در يك صورت و آن جايى است كه فرزند متوفاى او فرزند و برادر داشته باشد به همان گونهاى كه بيان شد . سوم برادر يا خواهر مادرى است به شرطى كه از ناحيه آن مادر چند نفر نباشند .
بنابراين از آنچه گذشت معلوم شد فريضههاى ششگانه ارث عبارتند از : 1 . نصف ، 2 . نصف نصف ، 3 . نصف نصف نصف ، 4 . دو يك سوم ، 5 . نصف آن ، 6 . نصف نصف آن .
مسأله 1 - از آنچه بيان گرديد روشن شد كه اهل طبقه سوم از اين نسبتها فرضى را به ارث نمىبرند چون ديديم هيچ يك از آن شش كسر شامل حال عمو و عمهها ، دايى و خالهها نشد ، پس ارث اين طبقه تنها از راه قرابت است ، و نيز روشن شد كه ارث بردن زن از شوهر و شوهر از زن هميشه به فرض است به جز در يك صورت ، و آن موردى است كه ميت زن باشد و به غير از همسرش و امام عليه السلام وارثى ديگر نداشته باشد ، كه در اينجا فرض او را به عنوان فريضه به او مىدهند و بقيه را هم به عنوان رد به او مىدهند و بقيه را به امام عليه السلام مىدهند . اين بود وضع طبقه سوم ، و اما طبقه اول و دوم ، برخى از آنها به طور مطلق فرض ندارند مانند پسر و برادر ابوينى و يا پدرى ، و برخى از آنها به طور مطلق فرض دارند مانند مادر ، و برخى ديگر در يك حال فرض دارند و در حالى ديگر ندارند مانند پدر و اگر ميت فرزند داشته باشد پدرش فرض دارد و آن يك ششم است و اگر نداشته باشد همه مال را به قرابت مىبرد ، و همچنين است يك خواهر و دو خواهر پدرى و ابوينى كه اگر ميت برادر هم داشته باشد آنها فرض ندارند و اگر نداشته باشد آنها فرض دارند و آن نصف تركه است .
مسأله 2 - از آنچه گفته شد روشن گرديد كه صاحبان فرض دو دستهاند : اول آنهايى هستند كه به غير از يك فرض ندارند و فرضشان به خاطر تبدل احوال نه كم مىشود و نه زياد مانند پدر ، كه در صورت فرزند داشتن ميت فرض دارد كه يك ششم است ، در همه احوال همان است و تغيير نمىكند ، و نيز مانند يك دختر و دو دختر و بيشتر كه با نبودن پسرى براى ميت و همچنين يك خواهر و دو خواهر پدرى و يا ابوينى كه اگر ميت برادر نداشته باشد فرض دارند و آن در يك دختر و يك خواهر نصف و در دو دختر و دو خواهر دو يك سوم است ، اين چند طايفه گر چه در يك حال فرض دارند و در حال ديگر ندارند اما هيچگاه اين فرضشان دستخوش تغيير نمىشود . گاهى هم مىشود وارثى كه در
مباحث حقوقى تحرير الوسيلة ( فارسى ) — صفحة 494
مساهمون: السيد الخميني
ص٤٩٤