سوم - به طور كلى داشتن فرزند است چه پسر و چه دختر ، چه يكى و چه چند نفر ، چه با واسطه ( يعنى نوه ) و چه بدون واسطه كه وجود فرزند باعث مىشود سهم زن از شوهر مرده و سهم مرد از همسر مردهاش كم شود ، چنان كه اگر فرزند نبود شوهر نصف و همسر يك چهارم مىبرد ولى با وجود فرزند براى همسر متوفى شوهرش يك چهارم و با وجود فرزند براى شوهر متوفى همسرش يك هشتم ارث مىبرد .
چهارم - وجود مطلق وارث است چه نسبى و چه سببى ، چه مرد و چه زن ، چه يكى و چه چند نفر كه نمىگذارد زن از شوهر و شوهر از زن زيادتر از فرض خود يعنى شوهر نصف اگر زن فرزندى نداشته باشد و يك چهارم ( در صورت وجود فرزند ) و زن يك چهارم ( در صورت نبودن فرزند براى شوهر ) و يك هشتم ( در صورت وجود فرزند ) ببرند ، توضيح اينكه اگر در موردى ارث ميت از فريضه يكى از زن و شوهر زيادتر شد آن زيادى را به غير آنها مىدهند ، بله اگر وارثى غير از شوهر و امام عليه السلام به جاى نمانده باشد آنچه از فريضه زياد مىآيد به شوهرش مىدهند نه به امام عليه السلام ، بدين صورت كه ارث را به عنوان فريضه و زيادى را به عنوان رد مىبرد به خلاف آنجايى كه وارث ميت زنش باشد و امام عليه السلام كه يك چهارم اموال را به زن او و بقيه مال امام عليه السلام است .
پنجم - كمبود تركه ميت از سهام مفروض است كه اين كمبود مانع مىشود از اينكه يك دختر ابوينى يا پدرى و يا يك خواهر ابوينى يا پدرى فريضهاش به طور كامل كه در همه نامبردگان نصف تركه است ببرد ، همانگونه كه مانع مىشود از اينكه دختران چند نفر ابوينى يا پدرى و خواهران چند نفر ابوينى يا پدرى فريضه كامل خود را كه دو يك سوم است ببرند ، پس اگر ميت يك دختر به جاى گذاشته و پدر و مادر و شوهرش را ( كه اگر بخواهيم به دختر نصف و به پدر و مادر هر يك يك ششم و به شوهر يك چهارم بدهيم تركه ميت از سهام كم مىآيد زيرا جمع اين چند كسر مىشود 1213 در حالى كه واحد تركه 1213 است در نتيجه 112 كم مىآيد اين كمبود را از سهم يك دختر بر مىدارند ، و همچنين اگر ميت چند دختر و پدر و مادر و شوهر بر جاى گذاشته باشد ( كه اگر بخواهيم دو سوم به دختران و يك ششم به پدر و يك ششم به مادر و يك چهارم به شوهرش بدهيم تركه ميت از سهام كم مىآيد زيرا جمع اين چند كسر 1215 مىشود در حالى كه واحد تركه 1212 است و در ساير فرضها نيز به همين صورت عمل مىكنيم .
ششم - وجود خواهرى ابوينى و يا خواهر پدرى است كه مانع مىشود از اينكه خواهران و برادران مادرى از رد مازاد برخوردار شوند ، و همچنين چند خواهر ابوينى و يا پدرى در موردى كه تركه بيش از فريضه ورثه و سهامشان باشد مانع مىشوند از اينكه
مباحث حقوقى تحرير الوسيلة ( فارسى ) — صفحة 491
مساهمون: السيد الخميني
ص٤٩١