دارد و او را نيز تهديد نمايند كه فلان ضرر و زيان را به او و يا كسى به منزلهء خود اوست همانند پدر و يا فرزندش برسانند ؛ مىتواند اين ضرر جانى باشد و يا مالى و يا آبروى شخص در خطر باشد . زمانى اكراه عمل را كاملًا بى اثر مىسازد ، كه شخص اكراه كننده بتواند تمام تهديدات را انجام دهد و مكره هم يقين داشته باشد كه اگر زن خود را طلاق ندهد ، او حتماً تهديد خود را عملى خواهد ساخت و حتّى ترس از اين هم كافى است كه شخص اكراه شود . زمانى هم كه شخص تهديدى نكرده باشد ولى شوهر را امر نمايد كه بايست همسرت را طلاق دهى ، باز هم اين عمل به اكراه ملحق مىشود و اثر آن را دارد البته زمانى كه ظن و يا يقين به اين امر داشته باشد كه اگر او زن خود را طلاق ندهد او حتماً آسيبى جانى ، مالى و يا آبرويى به وى خواهد زد . امّا زمانى كه شخص او را نه امر كرده و نه اكراه ، ولى خود ترس از اين دارد كه اگر اين كار را انجام ندهد فلانى به من آسيب خواهد رساند ، اين عمل ملحق به اكراه نيست . بنابراين اگر وى با زنى ازدواج نمايد و بعد از ازدواج فكر كند كه اگر آن زن را طلاق ندهد از طرف بستگان وى به او آسيب خواهد رسيد ، پس زن را طلاق دهد ، آن طلاق صحيح است .
مسأله 5 - در صورتى كه شخص تهديد شده قدرت دارد كه با برخى از نقشهها خود را از آسيب اكراه كننده محفوظ بدارد ، مانند آنكه از دست او فرار كند ، و يا آنكه از مردم استمداد بطلبد ولى قبل از اينكه اين كارها را انجام دهد ، همسر خود را طلاق دهد ، اين نوع طلاق ، طلاق اكراهى نيست بلكه صحيح است و آن مرد به زن نامحرم مىشود . بله اگر مرد هيچ راه فرارى به جز توريه نداشته باشد ولى بدون اعمال توريه آن زن را طلاق دهد ، ظاهراً آن طلاق اكراهى و باطل است .
مسأله 6 - در صورتى كه اكراه كننده مرد را به طلاق دادن يكى از دو همسرش مجبور نمايد و او نيز يكى از آن همسران را به طور مشخص طلاق دهد ، اين طلاق اكراهى است و باطل است . و اگر هر دو را طلاق دهد آيا نسبت به زن غير معين طلاق صحيح است ؟ و يا طلاق هر دو آنها صحيح مىباشد و يا بايد او را با قرعه معين نمايند ؟ دو وجه وجود دارد كه وجه اوّل خالى از درستى و رجحان نيست و اگر او را به اين اكراه نمايند كه هر دو همسر خود را طلاق دهد و او يكى از آن دو نفر را طلاق دهد ظاهر اين است كه طلاق باطل است .
مسأله 7 - در صورتى كه شوهر را مجبور نمايند كه همسر خود را سه طلاقه نمايد ( سه بار طلاق دهد ) و بين آنها دوبار رجوع نمايد و او نيز يك بار يا دو طلاق طلاق دهد آيا اين طلاق اكراهى است ؟ مسأله محلّ اشكال است . بله ، اگر منظور قصد او از طلاق سوم ندادن اين باشد ضرر و خطر را تحمل نمايد تا همسر خود را نگه بدارد ، و يا قصد آن را
مباحث حقوقى تحرير الوسيلة ( فارسى ) — صفحة 441
مساهمون: السيد الخميني
ص٤٤١