حفر كرد . آب اين چاهها ، فراوان بود و مردم پيش از آن از چاههايى كه خارج از حرم حفر شده بود ، مىنوشيدند . به نخستين چاهى كه قصى در مكه حفر كرد ضحّول « 1 » مىگفتند كه محل آن خانه امّهانى دختر ابوطالب در حزوره بود و عربها وقتى به مكه مىآمدند دور اين چاه جمع مىشدند و از آب آن مىنوشيدند . شاعرى در اين باره مىگويد :
أروى من الضحول « 2 » لمن انطلق * إن قصيّاً قد وفى وقد صدق « 3 »
قصى چاه ديگرى نيز در « ردم الأعلى » در كنار خانهء أبان بن عثمان كه متعلق به خاندان جحش بن رياب بود ، حفر كرد . وى پس از مدتى بينايى خود را از دست داد و مدتى بعد جبير بن مُطْعَم بن عدىّ بن نوفل بن عبدمناف ، آن چاه را مجدداً حفر كرد و احيا نمود . پس از آن هاشم بن عبدمناف چاه بدر را حفر كرد و به هنگام حفر آن گفت :
بايد آن را مطلوب مردم ، بسازم . و اين همان چاهى است در محوطهاى به نام « قوم » متعلق به ابنعبدالمطلب كه پشت خانه « طلوب » كنيز زبيده در بطحاء و در كنار « مستندر » قرار داد و اين همانى است كه يكى از فرزندان هاشم دربارهاش مىگويد :
نحن حفرنا بذّر بجانب المستندر * نسقى بمائها الحجيج الأكبر
هاشم همچنين چاه سجله را حفر كرد كه به آن چاه جبير بن مطعم مىگويند كه وارد « دار القوارير » شده بود و اين چاه به هاشم بن عبدمناف و فرزندان و خاندان او تعلق داشت تا اين كه اسد بن هاشم در زمانى كه عبدالمطلب [ چاه ] زمزم را حفر كرد و از آن بىنياز شد آن را به مطعم بن عدى بخشيد ؛ گفته شده عبدالمطلب پس از حفر زمزم و بىنياز شدن از آن ، چاه را به وى بخشيد و مطعم بن عدى از او خواست تا حوضى چرمين
هامش
( 1 ) . در اخبار مكه و 1 / 112 و نيز در معجم البلدان 4 / 87 . « العجول » آمده است .
( 2 ) . همان .
( 3 ) . رجوع كنيد به اخبار مكه ، معجم البلدان و فتوح البلدان بلادزى ق 1 / 56 .