غرائب الموجودات » مىنويسد : كوه ثبير در مكه نزديك منا است ؛ كوه متبرّكى است كه مشتاقان به زيارتش مىروند و همان كوهى است كه گوسفندى كه خداوند آن را قربانى اسماعيل عليه السلام قرار داد بر آن فرود آمد . اعراب گويند : « أشرق ثبير كيما نغير » « 1 » . اين كه مىگويد : در مكه است - و جوهرى نيز پيش از وى گفته بود - تسامح است ؛ زيرا اين كوه نزديك مكه واقع است . و اين كه مىگويد : نزديك منا است مرا به ياد گفتهء كسى مىاندازد كه آن را كوهى در مزدلفه مىداند و اين نظر ، برترى و اين كه گفته است گوسفندى كه قربانى اسماعيل عليه السلام گرديد ، بر اين كوه فرود آمد ، تأييدى است بر همين مطلب . در اين كه اين كوه در منا قرار دارد ، اختلافى نيست و در سمت چپ به طرف عرفه واقع است .
شيخ ما قاضىالقضاة مجدالدين شيرازى در كتاب خود « الوصل و الْمُنى في فضل مِنى » مىنويسد : ابوبكر نقاش مفسّر در منسك خود گفته است : دعا در ثبير مستجاب است . منظور ثبيرالأثبر است كه غار فتح در كنار آن است ؛ زيرا پيامبر صلى الله عليه و آله پيش از نبوت خويش و قبل از پيدايش اسلام ، در آن به عبادت مىپرداخت و براى همين نيز عايشه امّالمؤمنين در آن اقامت گزيد . اينجا به صخرهء عايشه معروف است .
* كوهى در كنار مسجد خِيف ؛ و در آن كوه ، غارى است كه به آن « غارمرسلات » گويند ، زيرا بنا بر نقل مشهور ، اثرِ سرِ مبارك پيامبر صلى الله عليه و آله در آنجا موجوداست . ابنجبير پس از ذكر مسجد خِيف مىگويد : درنزديكى آن ، در سمت راست ، رو به جاده ، سنگ بزرگى تكيه داده به ديوارهء كوه و بالاتر از زمين است ، به طورى كه سايهء آن به پايين مىافتد و گفته شده كه پيامبر صلى الله عليه و آله زير سايهء آن نشست و پيشانى بر آن سنگ نهاد و چون به اندازهء گردى سر آن حضرت اثر پذيرفت ، مردم براى تبرك و ميمنت ، به گذاشتن سر خود در اين مكان و جايى كه حضرت صلى الله عليه و آله لمس كرده بود ، اقدام مىكنند تا به رحمت الهى ، آتش دوزخ آن را لمس نكند .
هامش
( 1 ) - « خورشيد ! به كوه ثبير بتاب تا زمان كوچ ما فرا رسد . » عجائب المخلوقات ، ص 127 ، چاپكتابالتحرير ، شمارهء 128