ديگر در سمت صفا قرار دارد . زير هر پنجره حوضى در محدودهء اين فضا قرار دارد كه در آن بركهاى پر از آب است و داراى سقفى روغنى است كه از درون سقاخانه پيداست و درِ آن در سمت صفا قرار دارد . اين سقاخانه داراى خرگاهى چوبى روغنى ، از بيرون است كه روى آن آبخورهايى از سنگ تراشيده قرار دارد . درون سقاخانه روشن است و از بيرون با سنگهاى رنگى آذين شده و بناى زيبايى دارد و در رجب سال 818 به پايان رسيد . كار در آن از هنگام رفتن حجاج آغاز شده بود .
پيشتر ، جاى خلوتگاه كنونى - بنا به گفتهء ازرقى « 1 » و فاكهى - نشستنگاه عبداللَّهبن عباس بوده است . فاصلهء ميان حجرالأسود تا ميانهء ديوار ، جايگاه چاه زمزم ، سى و يك ذرع و يك ششم ذرع آهنى است .
نامهاى چاه زمزم
فاكهى گويد : احمدبن محمدبن ابراهيم ، كتابى به من داد كه به گفتهء او ، از استادان اهلمكه برايش رسيده بود و من اين مطالب رااز روى آن ، نوشتهام . ( درآن كتاب ) آمده :
نامهاى زمزم چنين است : « هزمه جبريل » ، « سقيااللَّه اسماعيل » ، « لا تنزف » ، « لاتُذَم » ، « بركه » ، « سيّده » ، « نافعه » ، « مضنونه » ، « عونه » ، « بشرى » ، « صافيه » ، « بَرَّه » ، « عصمه » ، « سالمه » ، « ميمونه » ، « مباركه » ، « كافيه » ، « عافيه » ، « مغذّيه » ، « طاهره » ، « مفدّاه » ، « حرميه » ، « مرويه » ، « مؤنسه » ، « طعام طُعْم » و « شفاء سُقْم » .
و نيز از نامهاى زمزم آن چنان كه گفته شده : « طيبه » ، « تكتم » ، « شبّاعةالعيال » ، « شراب الأبرار » ، « قريةالنمل » ، « نقرةالغراب » ، « هزمة اسماعيل » و « حفيرةالعباس » است .
نام آخر را ياقوت آورده و مىگويد : « حفيره » نام ده جاى است و حفيرةالعباس از نامهاى زمزم است . به نقل از « مختصر معجم البلدانِ » « 2 » ياقوت ، كه البته شگفت هم هست .
هامش
( 1 ) - اخبار مكه ، ج 2 ، ص 6
( 2 ) - المشترك وضعاً ، ص 140 و 141