توصيف مىكند « 1 » زيرا در كنارهها و اطراف چهارگانهء مسجدالحرام - بجز دو افزوده - تعداد 469 ستون و بر درهاى مسجد از داخل و خارج ، تعداد 27 ستون وجود دارد كه مجموع آن بالغ بر 496 ستون مىگردد . البته شامل دو افزوده نمىشود . و بدين ترتيب بر آنچه فاكهى ياد كرده ، تعداد ده ستون افزونتر است .
مجموع ستونهاى طرف شرقى 88 ستون است كه به جز يكى از آنها در رديف ميانى باب على - كه با آجر و گچ اندود است - بقيه از سنگ مرمر هستند و مجموع ستونهاى طرف شمالى كه به آن شامى گفته مىشود و در كنار دارالندوه و دارالعجله است ، 104 ستون است ؛ از جمله ستون « الحمراء » كه خود بيست و دومين ستون از رديف جلويى اين طرف است . همهء ستونهاى اين طرف ، به استثناى چهارده ستون آخرى از رديف وسط در كنار دار العجله و باب السدره - كه سنگ تراش هستند - از سنگ مرمر مىباشند . مجموع ستونهاى طرف غربى ، 87 عدد است كه همهء آنها سنگ تراش است و از جمله ستونهايى است كه پس از آتش سوزى مسجدالحرام و فرو ريختن ستونهاى مرمرى آن ، ساخته شد .
مجموع ستونهاى طرف جنوبى ؛ يعنى يمانى 140 ستون است كه بهاستثناى 25 تاى آنها - كه عمدتاً سنگ تراش و دو تاى آنها آجر گچكارى شده است - بقيه از سنگ مرمر مىباشند . در حال حاضر در گرداگرد مسجدالحرام و درهاى آن بالغ بر 340 ستون سنگ مرمر و 117 ستون سنگ تراش و سه ستون از آجر گچكارى شده وجود دارد . پيش از اين به مكان اين ستونها ( ستونهاى آجرى ) و ستونهاى سنگىِ تراش شده و نيز جاى ستونهاى مرمرين اطراف مسجدالحرام و درهاى آن ، اشاره كرديم .
تعداد ستونهاى محوطهء مسجدالحرام و ويژگى آنها
تعداد اين ستونها 230 تاست كه چهارده تاى آنها از سنگ ظريف و تراشيده شده است و بقيه آجرِ گچكارى شده و بر روى هر دو ستون روبهروى هم ، چوبى قرار داده
هامش
( 1 ) - اخبار مكه ، ج 2 ، ص 82