ابنبشير از دوستان مالكىِ ما ، نقل كرده است كه در مذهب مالكى در مورد نماز در پشت بام كعبه ، اختلاف وجود دارد ؛ آيا به طور مطلق نهى شده است يا در حالتى كه نمازگزار به سمتى مىايستد ، چيزى قرار ندهد ؟ اوّلى نظر گروهى از اهل مذهب است و دومى تأويل قاضى عبدالوهاب بنا بر مذهب خويش است .
در مذهب شافعى ، خواندن نماز واجب و مستحب در پشت بام كعبه صحيح است ، مشروط برآن كه پيش روى نمازگزار شاخصى به اندازه دو سوم ذرع از خود كعبه ، وجود داشته باشد . نظر صحيح در مذهب شافعى همين است . در اين مذهب ، وجه ديگرى نيز وجود دارد : نماز در پشت بام كعبه حتى اگر هم شاخص به اندازه دو سوم ذرع نباشد ، صحيح است . برخى نيز گفتهاند : نماز ( بر پشت بام كعبه ) به شرطى صحيح است كه طول و عرض شاخص به اندازهء قامت نمازگزار باشد .
طبق مذهب حنفىها ، نماز در پشت بام كعبه جايز است ، البته اگر در برابر نمازگزار چيزى گذارده نشده باشد ، مكروه است . زيرا به مفهوم بىاحترامى است . از نظر حنفىها ، نماز روبه ديوار كعبه در صورتى درست است كه نمازگزار رو به پشت بام آن كند ، ولى اگر پشت به پشت بام كند ، صحيح نيست . حنبلىها برآنند كه نماز واجب را نمىتوان در پشت بام كعبه خواند ، ولى نماز مستحبى در آنجا صحيح است و حكم نماز مستحبى در پشت بام كعبه - به شرط باز بودن درِ آن - همان حكم نماز واجب در داخل كعبه را دارد و اين بدان مفهوم است كه نماز در پشت بام ، در صورتى صحيح است كه شاخصى وجود داشته باشد .
ما ارتفاع شاخص در پشت بام كعبه را اندازه گرفتيم كه يك هشتم كمتر از يك ذرع ( يعنى هفت هشتم ذرع ) در جهت شرق و يك ذرع و يك هشتم ذرع ( يعنى نه هشتم ذرع ) در جهت حِجْر و يك ذرع در جهت مغرب و دوسوم ذرع در جهت يمن است ؛ طول و عرض اين شاخصها را نيز در باب هشتم آوردهايم و به اندازهء كافى به مسائل مربوط به نماز در روبهروى كعبه و بر پشت بام آن پرداختيم و نكاتى را گفتيم كه هرگز در كتاب ديگرى ، يك جا گرد نيامده است .
شفاء الغرام بأخبار البلد الحرام ( فارسى ) — صفحة 305
مساهمون: محمد مقدس
ص٣٠٥