مالامال حوادث دردناك و سراپا ناخوشايند بود درك كردند ، ايشان نيكان و مصلحان امتش را مىديد كه گروه گروه و به طور انفرادى به مرگ و زندان و شكنجه سوق داده مىشوند و هرازگاهى در ميان طالبيها جوانان و پيرانى را مىيافت كه تحت پيگرد و تعقيب قرار مىگيرند و به شهادت مىرسند و على رغم تحمل اين همه درد ، توان جلوگيرى از فجايع اين نابكاران و كسانى كه همهء حرمتها و مقدسات انسانى و كرامت او را زير پا مىگذارند ، نداشت . اينان علاوه بر همه اين بىحرمتيها ، مالياتهاى سنگين و باج و خراجهاى كمرشكن بر امت تحميل مىكردند و كار را بجايى رساندند كه حتى در مورد كسانى از اهل كتاب كه اسلام مىآوردند و اسلام آوردنشان براى فرار از جزيهء كمرشكن و تحملناپذير بود - جزيه را تحميل مىكردند .
« جهشيارى » مىنويسد آنها جزيه را از كسانى كه گرفتن آن از ايشان واجب نبود مىگرفتند و عبد العزيز بن مروان دستور داد راهبان مصر را نيز در شمار آورند و از ايشان جزيه بگيرند و اين به تعبير راوى نخستين جزيهاى بود كه در اسلام از راهبان گرفته مىشد ، او در ادامه مىنويسد : امويها مالياتهاى اضافى همچون عوارض حرفهاى و صنعتى و در مورد هر كس كه ازدواج مىكرد يا عريضهاى تقديم مىداشت ، تحميل كردند و مالياتهاى زمان ساسانيها را كه به هداياى نوروزى معروف شده بود بازگرداندند و نخستين كسى كه آن را درخواست كرد معاويه بود كه در نوروز بر مردم عراق تحميل كرد .
كشاورزان هرات به عبد اللّه قسرى كارگزار هشام بن عبد الملك در هرات ، هداياى جشن تقديم كردند كه آنچنان كه در جلد پنجم كامل ابن اثير آمده بالغ بر هزار هزار گرديد .
در تاريخ طبرى آمده است كه كارگزار هرات به اتفاق دهقانانى به سال 120 هدايايى را به حضور هشام فرستاد كه از جمله دو كاخ يكى از طلا و ديگر از نقره ، ظروف طلايى و نقرهاى و پارچههاى ابريشمى را شامل مىشد .
عبد الملك نيز به كارگزارش در الجزيره پيغام داد كه سرشمارى كند و همهء مردم را كارگر قلمداد نمايد و تمامى آنچه كه هر كس طى يك سال بدست مىآورد جمع كند و باقى مانده آن را پس از كسر مخارجش ، بگيرد . كارگزار نيز آنها را برشمرد و كارگرشان قلمداد كرد كه مرز معينى به آنها تعلق مىگيرد و از مجموع درآمد ساليانهء آنها ، مخارجشان و نيز پوشاكشان را طى يك سال كسر كرد و نزد هر نفر 4 دينار اضافه ديد
سيرة الأئمة الاثني عشر ( ع ) ( زندگانى دوازده امام ع ) ( فارسي ) — صفحة 240
مساهمون: هاشم معروف الحسني
ص٢٤٠