محمد باقر و امام جعفر صادق ( ع ) پرداختند ، بپردازند فقه اهل بيت ، فقه متداول نزد عموم مسلمانان مىبود زيرا از فقه امير المؤمنين على ( ع ) مايه مىگرفت آن حضرت در فقه و قضاوت صاحبنظر اصلى و بلامنازع بود و در كوفه و مدينه آنچنان آثارى در اين زمينه بجاى گذارد كه براى حل مشكلات مسلمانان در هر جا ، بسنده بود ولى دشمنانش همواره در جهت پوشاندن آثار او عمل كردند و به شيوههاى شناختهشدهء خود ، مشكلات و دشمنانى فراهم كردند و پس از وى با فرزندانش نيز چنان كردند و شيعيانشان را مورد پيگرد و آزار قرار دادند و كسانى را كه از ايشان نقل حديث مىكردند يا نظرى را به ايشان نسبت مىدادند ، مورد تعقيب قرار مىدادند حال آنكه آنها به هر دانشآموز يا دانشمندى اجازه دادند كه هر چه مىخواهد بگويد و هر روايتى را نقل كند ، در شهرهاى بزرگ اسلامى و جاهاى ديگر به فتوا بپردازد و لذا سالم بن عبد اللّه بن عمر و عروة بن الزبير و الزهرى و محمد بن شهاب و يحيى بن سعيد و عطا و ديگر مواليان و احرار ، در شمار بزرگ مفتيان مكه و مدينه بودند و ابراهيم النخعى و الشعبى در كنار ديگران در كوفه بدين كار اشتغال داشتند حال آنكه النخعى فقه خود را همچون ديگران ، از فقه على ( ع ) گرفته بود ولى نظر آن حضرت را گاه به خود نسبت مىداد و به همين دليل او را در شمار كسانى كه به رأى خود عمل مىكرد ، آوردهاند . حسن البصرى فقيه بصره و طاووس فقيه يمن نيز چنين بودند و بدين گونه آنها در هر شهر ، عالم و فقيهى را تحميل كردند تا مردم در حلال و حرام خود به آنها مراجعه كنند وى فقهاى شيعهاى كه تقريبا با همين طبقه از فقها ، همزمان بودند همچون سعيد بن المسيب و قاسم بن محمد و امثال ايشان على رغم اينكه از جمله بزرگان فقه زمان خود بودند ولى به فقه و نظريات ايشان ، آشكارا جنبه شرعى نمىدادند و شايع است كه سعيد بن مسيب ، گاه ناچار مىشد در پاسخ مسألهاى نظر ديگر علماى همعصر خود را بگويد يا نظر صحابه و تابعين پيش از خود را مطرح كند تا به سرنوشت سعيد بن جبير و يحيى بن ام الطويل و ديگر كسانى كه گرفتار تعقيب و كشتار آن هم تنها بدين علت كه در شمار شيعهء على و فرزندانش ( ع ) بودند ، گرفتار نيايند .
خلاصه اينكه ، خداوند متعال مقدر كرده بود كه دانشگاه اهل بيت و لو براى مدتى محدود ، در امن و امان به كار خود مشغول باشد اين مدت محدود ( كه دانشگاه اهل بيت فعال بود ) نسبت به آثارى كه در شرق و غرب بلاد اسلامى طى يك سوم قرن بجاى گذاشت ، تقريبا زمانى بشمار نمىآمد .
سيرة الأئمة الاثني عشر ( ع ) ( زندگانى دوازده امام ع ) ( فارسي ) — صفحة 209
مساهمون: هاشم معروف الحسني
ص٢٠٩