نبايد از نظر دور بداريم كه در صحبت از دانشگاه اهل بيت كه امام محمد باقر و امام جعفر صادق ( ع ) ، از بانيان آن بودند و آنچنان نتايج بزرگى را در بر داشت از جمله مهمترين وظيفهاى بود كه هر كدام از امامان شيعه ، براى خود در نظر داشتند ولى شرايطى كه براى امام محمد باقر و جعفر صادق ( ع ) پديد آمد براى هيچ كدام از ديگر امامان فراهم نگرديد زيرا سالهاى امامت امام محمد باقر ( ع ) با نشانههايى از خشم و نفرت همگانى عليه سياست امويها و حركتهاى رهايى از ايشان در نقاط مختلف ، همزمان شده بود و رفتار زشت و ناپسندشان ، علويها ، از جمله قويترين سلاحهايى بود كه دشمنان و رقيبان آنها از آن استفاده مىكردند كه اين خود آنان را واداشته بود تا رفتار معتدلانهترى نسبت به گذشته با ائمه شيعه و خود شيعيان ، در پيش گيرند و هنگامى كه زمان امامت امام جعفر صادق ( ع ) رسيد حكومت اموى نفسهاى آخر حيات خود را مىكشيد و شاهد پيروزيهاى عباسيها در نقاط مختلف بود و بالاخره نيز از صحنه وجود ، بر كنار شد و قدرت به دست عباسيها افتاد .
در چنين شرايط ويژهاى بود كه امام محمد باقر و امام جعفر صادق عليهما السلام به ايفاى رسالت خود پرداختند اين شرايط ميان دو دورهاى پديد آمد كه سرشار از بدبختى و شكستها ( براى امويها ) و نويدبخش پيروزى و دستيابى به قدرت ( براى عباسيها ) بود ، حكومت جديد به حساب علويها ، تأسيس يافت چنين شرايطى براى هيچ كدام از امامان ديگر فراهم نيامد . وقتى جاى پاى عباسيها كه به نام اهل بيت و علويها و شيعيان به قدرت رسيده بودند محكم گرديد با آنها رفتارى به همان زشتى كه امويها داشتند ، در پيش گرفتند بطورى كه ظريفى در اين باره مىگويد :
- اى كاش ظلم و ستم بنى مروان ( امية ) همچنان باقى بود و اى كاش عدالت بنى عباس ، سوزانده مىشد .
دانشگاه اهل بيت به هنگامى تأسيس يافت كه حكومت اموى از همه سو ، دچار خطر شده بود ، اين دانشگاه ، چهار هزار تن دانشجو را در بر مىگرفت ولى با اين اشاره كه اينك حدود يك قرن بر مسلمانان مىگذشت كه هيچ آشنايى با فقه ويژه اهل بيت نداشتند و راويان جرأت نداشتند حديثى را آشكار از ايشان ( ائمه ) نقل كنند و در اين رابطه تنها احاديثى متداول بود كه گاه ، به طور كتبى ، دست بدست مىشد زيرا امويها ، با جديت نسبت به اذيت و آزار آنها و هوادارانشان و از ميان آثارشان ، تلاش مىورزيدند .
در صورتى كه امامان بعد از على ( ع ) فرصت مىيافتند به همان جهتى كه امام -
سيرة الأئمة الاثني عشر ( ع ) ( زندگانى دوازده امام ع ) ( فارسي ) — صفحة 208
مساهمون: هاشم معروف الحسني
ص٢٠٨