آيه « شهد اللَّه » نازل شد تمام آن بتها به زمين افتادند . « إِنَّ الدِّينَ » همانا دين صحيح و اطاعت « عِنْدَ اللَّهِ » نزد خدا « الْإِسْلامُ » همان اسلام است . و بعضى گفتهاند مراد از اسلام ، تسليم بودن در برابر خدا و اولياء خدا است كه خدا و پيغمبرانش را قبول داشته باشد . امير المؤمنين در يكى از خطبههايش مىفرمايد : تعريف كنم براى شما اسلام را آن چنان تعريفى كه قبل از من كسى نكرده باشد . بدانيد اسلام تصديق است و تصديق يقين است و يقين همان اقرار و اقرار ، ادا كردن است و ادا كردن عمل نمودن مىباشد ، اين روايت را على بن ابراهيم در تفسير خود نيز نقل كرده و سپس مىگويد : حضرت فرمود : مؤمن ، دين خود را از خدا فرا گرفته نه از خود ، و ايمان مؤمن به عمل او شناخته مىشود و كفر كافر از انكار او معلوم مىگردد . اى مردم مواظب دين باشيد گناه در اين دين ( اسلام ) بهتر است از نيكى كه با داشتن ساير اديان بجا آورده شود بديهاى مؤمن آمرزيده مىشود ولى نيكيهاى او در ساير اديان قبول نخواهد شد . « وَ مَا اخْتَلَفَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ » اختلاف نكردند كسانى كه داراى كتابند . در اين كه مراد از اهل كتاب چه افرادى است اقوالى گفته شده از آن جمله : 1 - يهود و نصارى در صدق نبوت پيغمبر اسلام « ص » اختلاف ندارند زيرا آنها در كتابهاى خود ( تورات و انجيل ) صفات و خصوصيات و زمان بعثت آن حضرت را خوانده و كاملا از آن اطلاع داشتند . « إِلَّا مِنْ بَعْدِ ما جاءَهُمُ الْعِلْمُ بَغْياً بَيْنَهُمْ » و انكار و اختلاف آنان به جهت حسد بود و در واقع معناى آيه چنين است : « و ما اختلف الذين أوتوا الكتاب بغيا بينهم الا من بعد ما جاءهم العلم » دانستن و علم به نبوت رسول اكرم ممكن است به يكى از اين دو معنا باشد : 1 - ظهور علامات و دلايل نبوت حضرت محمد « ص » كه در اين صورت تمام يهود و نصارى را شامل مىشود چه آنهايى كه از علامات و دلايل به نبوت آن حضرت علم پيدا كردند
ترجمه تفسير مجمع البيان (فارسى)ج ٣ — صفحة 269
مساهمون: الشيخ الطبرسي
ص٢٦٩