3 - بر تو نيست كه مردم را هدايت كنى پس از آنكه آنان را دعوت و انذار كرده و آنچه را كه مأمور بودهاى به رساندن آن به مردم رسانده و تبليغ نمودهاى و معناى آيه اين نيست كه تو اصلا مأمور بهدايت مردم نيستى زيرا آن حضرت مبعوث نشده بود مگر براى همين هدايت مردم .
« وَ لكِنَّ اللَّهَ يَهْدِي مَنْ يَشاءُ »
ولى خدا هر كه را بخواهد هدايت مىكند يعنى كسانى را كه خدا ميداند كه با هدايت و راهنمايى بيشتر و توفيق خدا آنان به راه حق در ميآيند خداوند به آنان لطف نموده و هدايتشان مىكند ( از زجاج و ابو القاسم بلخى و بيشتر دانشمندان ) .
جبائى آيه را اين چنين تفسير كرده كه خداوند هر كس را بخواهد به راه بهشت هدايت مىكند .
« وَ ما تُنْفِقُوا مِنْ خَيْرٍ فَلِأَنْفُسِكُمْ »
و هر مالى را انفاق كنيد در راه خير پس ثواب آن براى خود شما است و غرض از اين آيه ترغيب و تشويق به انفاق است زيرا وقتى انسان بداند كه منفعت و سود انفاقش به خودش باز ميگردد به انفاق حريصتر و علاقمندتر ميگردد و در اين جهت انفاق انسان با انفاق خدا تفاوت مىكند زيرا فائده انفاقات الهى به مردم بازمىگردد نه به خودش در حالى كه بيشتر منافع انفاقات مردم به خودشان بازميگردد .
« وَ ما تُنْفِقُونَ إِلَّا ابْتِغاءَ وَجْهِ اللَّهِ »
و مؤمنان انفاق نميكنند جز در راه طلب رضاى خدا و بعضى گفتهاند اين جمله اگر چه به صورت خبر است ولى در واقع « نهى » است يعنى انفاق نكنيد مگر به طلب رضاى خدا .
در بيان علت اينكه كلمه « وجه » در « وجه اللَّه » آورده شده دو قول است :
1 - براى رفع ابهام و تحقيق و بيان اينكه براى خود خدا باشد و كلمه « وجه » به معناى نفس و خود ، به كار رفته است تا پندار و توهم اشتراك غير خدا را دفع كند و اختصاص به خدا را بفهماند .
2 - ادب تعبيرى است زيرا اگر بگوئيم براى خدا فلان كار را انجام دادم آن