راجع بسبك هند و ايرانى بعدها صحبت خواهيم كرد ، در اينجا همينقدر اشاره ميكنيم كه اين سبك در دست هنرمندان ايرانى توسعه يافت و بعدها بسبك اروپائى نزديك شد .
مطالعه و تحقيق در كتابها
از مطالعه و تحقيق در كتب قديمى ميتوان بتحولات و تغييرات صنعت نقاشى پى برد . بعقيدهء « گايه » از نقاشىهائيكه براى تزيين ديوارها به كار ميرفتهاند و از قرن ششم تا يازدهم معمول بودهاند اكنون اثر كمى باقى است زيرا كه روى بسيارى از اين نوع نقاشيها را پوشاندهاند و فقط در كاخهاى قديمى ممكن است نمونهء آنها را ديد .
موسيو ( آ . موزيل )
A . Musil
اخيرا از اين نوع نقاشىها در قصر الحمراء كشف كرده كه در تاريخ 860 صورت گرفته است .
گويا ساختن تابلوهاى رنگين مانند تابلوهاى اروپائى در زمانهاى پيش معمول نبوده است زيرا از آنها نمونهاى موجود نيست و چنين به نظر ميآيد كه فقط كتابها يا مرقعات را نقاشى ميكردهاند . صفحات نقاشى كه نزد طالبان آثار باستانى در پاريس ديده مىشود همه بكتابهائى تعلق دارند كه اكنون از ميان رفتهاند ، اين صفحات غالبا داراى سه حاشيه هستند و حاشيهء چهارم آنها بسيار باريك است و اگر صفحهاى داراى چهار حاشيهء كامل باشد معلوم است كه حاشيهء چهارم بعدها افزوده شده است .
صفحات مينياتورى كه اكنون باروپا وارد ميشوند چندان ارزشى ندارند و غالبا ساختگى هستند زيرا چون كتب خطى مصور فوقالعاده گرانبها شدهاند مالكين آنها هرگز به اين فكر نمىافتند كه صفحات مينياتور آنها را درآورده جداگانه به فروش رسانند .
در كتب مينياتوردار ايرانى پنج چيز قابل ملاحظه است :
نخست جنس كاغذ ، دوم حسن خط ، سوم تزيين ، چهارم مينياتور و پنجم صحافى .