طريقهء ساختن فولاد مدت مديدى جزء اسرار مخفى صنعتگران بود كه بهيچوجه بروز نميدادند و نسلاندرنسل بوراث آنها منتقل ميگرديد ولى امروز دانشمندان طريقهء ساختن فولاد را بنحو اكمل بدست دادهاند و صنعتگران با اين طريق بنتايج بهترى موفق ميگردند .
براى بدست آوردن فولاد آهن خالص را با گرافيت و زغال و سنك آهك بطور مخلوط در بوته ريخته و با حرارت زياد اين مواد را به حال ميعان درميآورند و چندى به همين حال در بوته نگاه ميدارند و بعد از آن شمشهائى ساخته به مصرف ميرسانند .
تيغههاى چاقو و كارد و شمشير و غيره را بطريق زير آب ميدهند تا حالت فنرى پيدا كنند و با برخورد باجسام سخت شكسته نشوند :
ابتدا آنها را باندازهاى حرارت ميدهند كه گداخته شوند و بعد از گداخته شدن فورا آنها را در ظرفى كه پر از روغن سرد باشد فروميبرند ، پس از آن مجددا حرارت ملايمى بآنها داده و صيقل ميزنند . فولادى كه اكنون در ايران مصرف مىشود از ممالك هندوستان يا روسيه به آنجا وارد ميگردد .
بنابر قول مسيو المر ، فولاد معروف بهندى را در ايران بطريق زير بدست ميآورند :
ابتدا قطعات چدن را در بوتهاى كه از گل رس ساختهاند ميريزند و به قدر عشر مقدار آن ، چوب خشكى كه از جنس درخت فلوس است به آن اضافه ميكنند و بعد اين مخلوط را با برگ گياه ديگرى ميپوشانند و مقدارى گل رس مرطوب روى آن ميريزند و مدت دو ساعت و نيم به آن حرارت ميدهند تا گداخته شود ، پس از آن ميگذارند تا بتدريج سرد شود .
صنعتگران اصفهانى براى اين نوع فولاد ارزشى قائلند و چون طول شمشهاى آن كم است نميتوان شمشير و ساير آلات طويل از آن ساخت .
چاقوسازان ايرانى ملغمهاى از ذوب كردن اشياء از كار افتادهء ساخت اروپا بدست ميآورند و با آن اشيائى ميسازند ولى اين نوع فلز را استادان نمىپسندند زيرا كه زود ميشكند و نميتوان نقشهاى مطلوبى بطور دلخواه در روى آن حكاكى كرد .
سفرنامه از خراسان تا بختيارى ( فارسى ) — صفحة 378
مساهمون: هانرى رونه دالمانى
ص٣٧٨