تخطي إلى المحتوى الرئيسي

سفرنامه از خراسان تا بختيارى ( فارسى ) — صفحة 73

مساهمون:

ص٧٣
مقبرهء او در شهر مشهد واقع است بسيار مهم ميباشند . اين مقبره در تمام مملكت موقوفاتى دارد كه ساليانه عايدات آنها به 60000 تومان نقد و 10000 خروار غله ميرسد ، مؤمنين ثروتمند براى اجر اخروى غالبا املاك خود را وقف ميكنند تا بعد از مرگشان عايدات آنها بمصارف خيريه برسد . پاره‌اى هم املاك خود را وقف اولاد مينمايند تا وراث آنها از تعديات مأمورين دولت مصون باشند . اصولا املاك موقوفه از اداى ماليات معاف هستند ، معهذا شاه سالى هزار تومان از مقبرهء مشهد بعنوان حق التوليه ميگيرد .

اراضى اربابى

اين نوع اراضى براى خريدوفروش آزاد هستند و پس از مرك هم بوراث مالك تعلق ميگيرند ، شاه هم ممكن است ملكى را به كسى ببخشد و بعد از او هم بوراث او برسد ، بسا هم مىشود كه ثروتمندى در بيابان قناتى ايجاد مىكند و زمين را آباد مينمايد در اين صورت قسمت آبادشده ملك شخصى او محسوب ميگردد . اربابان دهكده‌ها و مالكين اراضى بايد بوسيلهء رشوه مأمورين دولتى را هميشه از خود راضى نگاهدارند و در غير اين صورت ممكن است ملك خود را از دست بدهند و جزء املاك خالصهء دولتى گردد . ايرانيان چون ثروتى بدست آورند غالبا آن را به مصرف خريد ملك مزروعى ميرسانند . بهاى ملك مزروعى متناسب است با زيادى يا كمى آب و حاصل‌خيزى زمين ، ممكن است بهاى ملك آبادى به نيم ميليون فرانك برسد و هم ممكن است كه بواسطهء كمى عايدات از چند هزار فرانك تجاوز ننمايد .

دهكده و اربابان

املاكى كه بدهقان تعلق داشته باشند و تمام محصول آنها عايد او گردد بسيار كم است ، گاهى هم اتفاق ميافتد كه زارع مختصر زمينى در دهكده‌اى داشته باشد . در ايالت عراق عجم از اين نوع زارعين كه آنها را باصطلاح خرده‌مالك ميگويند زياد هستند . اربابان و مالكين عمده ابدا به كارهاى كشاورزى نميپردازند بلكه املاك خود را در مقابل محصول يا بهاى آن بزارع واگذار مينمايند و ما دامى كه زارع حق اربابى