برگشته بود - . » سپس فرمودند : « اى ام هانى ، نماز عشاء را چنان كه ديدى با شما خواندم ، بعد از آن به بيت المقدس رفتم و در آن مكان مقدس نماز خواندم و به طورى كه مىبينى نماز صبح را نيز با شما بجا آوردم ، الخ . » اين مطلب حكايت دارد از اينكه معراج آن حضرت جسمانى بوده است .
عروج تا قاب قوسين
از « امام صادق » عليه السلام روايت شده است كه فرمودند : « خداوند به محمد ( ص ) بدون واسطه جبرئيل و غيره وحى كردند و جهت وحيش از وسط « 1 » عرش بود . » و نيز آن حضرت فرمود : « ادناه ربّه منه حتّى كان كقاب قوسين او ادنى » سپس افزودند : « الدّنو من اللّه لاحّد له و من العباد بالحدود » - « پروردگارش آن قدر او را بقرب رحمت خود نزديك كرد كه به اندازه « دو زه » كمان يا نزديكتر . . . ، « نزديكى از جانب خداوند به بنده خود حد و حدودى ندارد ( زيرا يكى از صفات سلبيه كه خداوند منزه از آن است عدم ( حد ) است ) ليكن از جانب عبد محدود است و چگونگى نزديكى خداوند قابل تصور نيست آيا نمىبينى حجابهاى جبرئيل از نزديك شدن به خداوند چگونه « 2 » است ، « و دنآ محمّد ( ص ) الى ما اودع قلبه من المعرفت و الايمان فتدلى به سكون قلبه الى ما ادناه و زال عن قلبه الشّك و الارتياب » - رسول خدا به او تعالى نزديك شد يعنى « خداوند قلب او را از معرفت و شناخت حقيقت و ايمان مملو نمود و آرامش و اطمينان قلبش را تا نزديكترين مرتبه كمال ممكن بالا ، و به خود نزديك برد و شك و ريب را از او زايل نمود ( و البته اين با معراج جسمانى آن حضرت منافات ندارد زيرا هر مسلمانى كه
هامش
( 1 ) - عرش به معناى « كل ما سوى اللّه » است وسط عرش رفيعترين قلّه هستى است كه فقط خداوند جل جلاله آن را مىداند .
( 2 ) - اجازات خداوند جل جلاله به جبرئيل در قرب و بعد معنوى به حضرت حق جل جلاله مىباشد .