يا سخن ديگرى فاصله انداخته باشد .
( 1 ) 8 - مؤلف گاهى اوقات از كتابها نقل كرده مثل كتابهاى شيخ صدوق و بصائر الدرجات و گاهى اوقات از مشايخ . حال اگر به مشايخ مذكور كه مؤلف از آنان نقل كرده ، دقت كنيم ، مىبينيم كه پنج نفر از مشايخ مفيدند و شانزده نفر ديگر هستند كه مفيد در غير اين كتاب اصلا از آنان روايت نكرده است .
( 2 ) از سوى ديگر شيخ مفيد ، مشايخ ديگرى دارد كه از جايگاه ويژهاى برخوردارند مثل : جعابى ، احمد بن محمّد بن وليد و صيرفى و ديگران ولى در اين كتاب حتى يك روايت از آنان نقل نكرده است .
پاسخ :
1 - ظاهرا مؤلف كتاب ، ابن عمران است و مفيد ، مطالبى را كه پسنديده ، از آن انتخاب و گزينش كرده است . بنابراين مشايخ كتاب ، مشايخ ابن عمران هستند نه مشايخ مفيد . در تأييد اين نكته ، مطالبى خواهد آمد .
2 - ممكن است مؤلف پيش از اينكه مشايخ زيادى پيدا كند ، كتاب را نوشته باشد . شايد همه يا برخى از روايات را از كتابهايى كه در دسترس او بوده ، انتخاب كرده و در اين باره هيچ اشكالى بر او وارد نيست .
3 - اينكه مىگويد : برخى از كسانى كه مؤلف از آنان در اين كتاب روايت نقل كرده ، نديدهايم كه مفيد از آنان در ساير كتابهايش روايت كرده باشد ؛ نمىتواند دليلى بر نفى كتاب از او باشد . زيرا ممكن است از يك نفر از مشايخش در اينجا چيزى نقل كند كه مشايخ ديگرش چيزى از آن برايش نقل نكردهاند و يا از شيوخ جديدى استفاده كند و از آنان روايت نقل نمايد . سپس آنان را رها كرده ملتزم مشايخ ديگرى شود . اين كار علل و اسبابى دارد كه بر حسب شرايط و اوضاع و احوال و اغراض افراد در گذر زمان فرق مىكند . . .
مأساة الزهراء ( ع ) ( رنجهاى حضرت زهرا س ) ( فارسي ) — صفحة 163
مساهمون: السيد جعفر مرتضى العاملي
ص١٦٣