شديد خود را به ستونى در مسجد بست . « 1 » آن روز هوا بسيار گرم بود . « 2 »
اين بدان معنى است كه سپاه احزاب در اواسط تابستان يا اواخر آن به مدينه رسيدهاند ، زيرا به طور معمول درو و برداشت محصول در اوايل فصل تابستان است . خصوصا كه هوا در سرزمين حجاز بسيار گرم و سوزان مىشود .
اين مطلب سايهاى از شك و ترديد بر اين مدعا مىاندازد كه برخى مىپندارند جنگ خندق در « روزهاى زمستانى » « 3 » يا « در سرماى شديد » « 4 » و « در زمان سرد و بارانى ، و شبهاى سرد و طوفانى » « 5 » به وقوع پيوست . همچنان كه گمان مىبرند ، به هنگام حفر خندق ، عايشه ، پيامبر ( ص ) را گرم مىكرد . در اين باره به هنگام بحث از حفر خندق و شكست احزاب سخن خواهيم گفت . مگر اين كه بگويند : درو و برداشت محصول تا پاييز تداوم داشته است . در اين صورت مانعى نخواهد بود كه بگويند : هوا سرد و زمستانى بود .
ج . مشاركت حارث بن عوف در جنگ خندق
در روايات تاريخى پيش گفته آمد كه حارث بن عوف در جنگ خندق مشاركت داشت ، امّا زهرى و بنى مره خلاف اين مطلب روايت كرده ، مىگويند :
وقتى غطفان براى شركت در سپاه احزاب اتّفاق نظر كردند ، حارث بن عوف مخالفت كرد و گفت :
در سرزمينهاى خود پراكنده شويد و به جانب محمّد حركت نكنيد كه به نظر من ، محمّد پيروز خواهد شد . اگر از مشرق تا مغرب بر ضدّ او
هامش
( 1 ) . المغازى ، 2 / 507 .
( 2 ) . همان ، 514 .
( 3 ) . تاريخ ابن الوردى ، 1 / 162 .
( 4 ) . الجامع ( قيروانى ) ، 281 ؛ البداية و النهايه ، 4 / 95 - 96 .
( 5 ) . تجارب الامم ، 2 / 152 .