سن داشت . « 1 »
از زيد بن ثابت روايت مىشود كه گفت : رسول خدا ( ص ) در جنگ خندق به من اجازه داد كه در نبرد شركت كنم و لباسى قبطى بر تنم پوشانيد . « 2 » همو گفت : در جنگ خندق اجازهء شركت دريافت كردم . من در جنگ بعاث ششساله بودم . « 3 » در جاى ديگر گفت : در جنگهاى بدر و احد اجازهء شركت نداشتم ، امّا در خندق به من اجازه داد تا در جنگ شركت كنم . « 4 » زيد در سال چهل و هشت هجرى در سنّ پنجاه و نه سالگى مرد . « 5 » به روايت واقدى ، زيد در سال چهل و پنج هجرى در سنّ پنجاه و شش سالگى از دنيا رفت . « 6 » همهء اين روايات مؤيد ديدگاه ماست و بر صحّت آن دلالت مىكند .
برخى بر وقوع جنگ خندق در سال چهارم هجرى چنين ايراد گرفتهاند كه روشن است كه جنگ بنى قريظه در سال پنجم بود و مىدانيم كه اين جنگ ، بلافاصله پس از نبرد خندق روى داد . « 7 »
در پاسخ گفتهاند : احتمال دارد كه خندق تا اواخر سال چهارم تداوم داشته است . « 8 » خصوصا اگر اين سخن درست باشد كه مىگويند : كار حفر خندق يك ماه به طول انجاميد . « 9 »
هامش
( 1 ) . تهذيب الكمال ، 10 / 30 - 31 ؛ مستدرك حاكم ، 3 / 421 ؛ مجمع الزوائد ، 9 / 345 .
( 2 ) . سيره اعلام النبلاء ، 2 / 432 ؛ تهذيب الكمال ، 10 / 29 ؛ تهذيب تاريخ دمشق ، 5 / 449 .
( 3 ) . مستدرك حاكم ، 3 / 421 ؛ تهذيب تاريخ دمشق ، 5 / 449 ؛ تهذيب الكمال ، 10 / 30 .
( 4 ) . الاصابه ، 1 / 561 .
( 5 ) . مجمع الزوائد ، 9 / 345 ؛ تهذيب الكمال ، 10 / 31 .
( 6 ) . صفة الصفوة ، 1 / 704 - 705 .
( 7 ) . بنگريد : مرآة الجنان ، 1 / 9 ؛ سيره حلبى ، 2 / 228 - 229 .
( 8 ) . بنگريد : همان منابع .
( 9 ) . سيره حلبى ، 2 / 314 ؛ سيره دحلان ، 2 / 4 .