( كمان قزح ) . فرمود : چنين مگوييد . آن را كمان خدا بناميد كه امان از غرق شدن است . ابنجوزى گويد : آن را قوس قزح خواندهاند ؛ زيرا كوهى كه در مزدلفه است و براى رمى جمرات از آن سنگ برمىدارند ، قزح نام دارد و اين كمان رنگين را بدان نسبت دادهاند ؛ چون در جاهليت اولين بار آن را بر فراز اين كوه ديدند . « 1 »
ابندريد : اولين شاه عرب كه سرب در بينى كسى ريخت ، ثعلبة بن قيس از ازد بود . « 2 »
ابنهشام : اولين كسى كه ماهها را براى عرب جابهجا كرد و به خواست خود ، برخى را حلال و شمارى را حرام ساخت « قلمس » از كنانه بود ، پس از وى ، پسرش عباد ، بعد از او پسرش اميه ، آنگاه پسرش عوف ، سرانجام جنادة بن عوف . اما اسلام بدان اعتراض كرد . عمير بن قيس گويد :
السنا الناسئين على معد * شهور الحلّ نجعلها حراما ؟
« آيا ما نبوديم كه ماههاى حلال را براى طايفهى معد حرام مىكرديم ؟ » « 3 »
همو : اولين بارى كه حصبه و آبله در سرزمينهاى عرب پديدار شد ، سال نابودى اصحاب فيل بود ، و همان سال اولين بارى بود كه درختان تلخبار و بوتههاى اسفند و هندوانهى ابوجهل و عشَر يا استبرق ديده شد . « 4 »
جوهرى : ملخ را در آغاز پرواز « كُتفان » گويند . نيز گفتهاند نخست « سرو » است ، سپس « دبا » ، پس از آن « غوغاء » و سرانجام « كتفان » . « 5 »
بلاذرى : ابومنذر گويد : رود « كوثا » در عراق را بدين دليل چنين ناميدهاند كه يكى از ارفخشذ بن سام بن نوح ( ع ) آن را حفر كرد و اين رود به او كه پدرِ مادر ابراهيم يعنى بونا دختر
هامش
( 1 ) . تذكرة الخواص 148
( 2 ) . جمهرة اللغة ( رصص ) 1 / 121
( 3 ) . السيرة النبوية 1 / 44
( 4 ) . همان 54
( 5 ) . صحاح اللغة ( كتف ) 4 / 1419 .