و همچنين ذلّت حرص و طمع را بدانيم ، كه انسان در آن صورت ، علاقمند به قناعت مىشود ، زيرا حرص بدون رنج نمىشود ، و هيچ رنجى بدون ذلّت نيست ، و در قناعت تنها رنج صبر در برابر خواستههاى زايد است و اين رنجى است كه هيچ كس از آن آگاه نمىشود بعلاوه اجر اخروى كه دارد ، و علاوه بر آن عزّت نفس و قدرت بر اجراى امر حق را نيز تقويت مىكند ، و از طرفى كسى كه طمع و حرصش زياد باشد ، نيازمنديش به مردم افزون خواهد بود و هر كس نيازش به مردم زياد باشد ، خود را به ذلّت افكنده و دينش را به نابودى كشيده است . و هر كس عزّت نفس را بر شكمپرستى مقدّم ندارد ، او كم خرد و ناقص الايمان است .
پيامبر ( ص ) فرمود : عزّت مؤمن در گرو بىنيازى او از مردم است ، و آزادگى و عزّت در گرو قناعت اوست ( 12 ) .
امير المؤمنين ( ع ) فرمود : تو خود را از همه كس بىنياز بدان كه تو خود نظير آنهايى . و به هر كس كه مىخواهى خود را نيازمند كن تا اسير او باشى ، و به هر كس خواستى نيكى كن ، تا امير او گردى ( 13 ) .
لازم است كه آدمى بيشتر در بارهء رفاه يهود و نصارا و مردمان پست ، و نادان از ابلهان و مردم سادهء بياباننشين ، و همچنين بىدينان و بىخردان ، بينديشد ، و بعد در بارهء پرهيزگاران و افراد شايسته دقت كند و سخنان آنها را بشنود و در حالاتشان مطالعه كند ، آنگاه عقل خود را مخيّر سازد بين آن كه خود را نظير دون مايگان قرار دهد ، و يا از عزيزترين مردم در پيشگاه خدا پيروى كند ، تا اينكه اين تحمل روزى اندك و قناعت بر او آسان شود ، و بداند كه در شكمپرستى ، الاغ ، پرخورتر از اوست و در برخوردارى از غريزهء جنسى ، خوك بالاتر از اوست و در آرايش پوشاك و مركب سوارى يهود از او بالاترند ، حال اگر او به اندك قناعت كند و به آن راضى باشد ، به مرتبهء او نمىرسند جز اولياء و انبياء ( ع ) .
و انسان بداند كه جمع آورى مال دنيا خطرها دارد ، چنان كه قبلا ياد آور
مجموعه ورام ( آداب و اخلاق در اسلام ) ( فارسى ) — صفحة 315
مساهمون: ورام بن أبي فراس المالكي الاشتري
ص٣١٥