1 . برخى مكث هلال بعد از غروب خورشيد را به اندازه يك « آن » كافى مىدانند .
2 . بعضي گفتهاند بعد زاويهاى مطلوب 6 درجه برابر 12 ساعت وبه اندازه 24 دقيقه مكث فوق أفق معتبر است .
3 . برخى 7 درجه بعد برابر 14 ساعت و 28 دقيقه مكث را معتبر دانستهاند .
4 . برخى 8 درجه بعد برابر 16 ساعت و 32 دقيقه مكث را معتبر دانستهاند .
خاطرنشان مىكنم كه اختلاف نظر وآراء فلكشناسان نه به خاطر آشفته فهمي واستنباطهاى مختلف ومتفاوت از أوضاع فلكى ودادههاى حساب ورياضى است ، بلكه محاسبات آنان در نهايت دقت است به ويژه كه امروزه با دستگاهها وابزار وآلات دقيق محاسبه مىشود ، يعنى اختلاف آنان از قبيل اختلاف برداشت از يك روايت فقهى يا يك آية قرآني نيست ، بلكه بستگى دارد به چند عامل از جمله :
1 . عدم يكنواخت بودن حركت قمر در مدار منطقه البروجى ؛
2 . عرض قمر از دايره مركزى منطقة البروج ، مسير خورشيد از حركت ظاهري ؛
3 . تأثير عرض كره زمين در رؤيت هلال ؛
4 . عدم رؤيت هلال هرگاه تحت ميدان پنج درجهاى نور خورشيد قرار گيرد .
امّا اگر سمت ماه بيش از 5 درجه باشد ودر محدودهء درجه ششم قرار گيرد احتمال رؤيت آن از زمان تولد ، يك آن تا 4 دقيقه زماني خواهد بود ، وچنانچه اختلاف سمت پنج درجه وبعد آن دو درجه باشد به مقدار هشت دقيقه زماني بعد از غروب خورشيد مكث دارد وهمينطور ، تا آنگاه كه حتّى اختلاف سمت خورشيد وماه يك درجه باشد ( يك درجه عرض ماه ) وبعد منطقة البروجى قمر 6 درجه باشد مكث هلال فوق أفق 24 دقيقه زماني است . در همهء حالات ياد شده ( بيرون مكث ) هلال تحقّق خارجي دارد ودر فضاى ماه جديد وارد شده واحتمال رؤيت آن لحظه به لحظه بيشتر مىشود . بنابراين اگر دانشمند فلكى بگويد : امكان رؤيت از يك « آن » است تا مثلا 40 يا 50 دقيقه منحنى ، درست گفته وبا موازين علمي سازگار است .
فصل چهارم : در خصوص اثبات رؤيت به شياع وبيّنه است .
فصل پنجم : درباره ثبوت رؤيت به خبر واحد است .
فصل ششم : اختصاص دارد به ثبوت ماه جديد به عدد .
رؤيت هلال ( فارسي ) — صفحة 3567
مساهمون: رضا مختاري
ص٣٥٦٧