اين فصل سرانجام با بحثي پيرامون زمان رؤيت ختم مىشود ، بدين معنا كه رؤيت معتبر آيا آن است كه در شب به وقوع بپيوندد ويا اگر در روز هم باشد قبل از ظهر يا بعد از ظهر باز معتبر است وبر آن اثر شرعي مترتب مىگردد ؟ وى آنگاه به دو ديدگاه در اين باره وادلّهء آنها مىپردازد ، ودر اين ميان نظري به تفصيل اشاره دارد كه چنانچه هلال قبل از ظهر رؤيت شود ، بايد آن روز اوّل ماه به حساب آيد ، واگر بعد از ظهر ديده شود فرداى آن روز ، اوّل ماه است .
فصل سوم : توضيح داده كه آيا مىتوان به قول وگفتهء فلكشناسان وأصحاب رصد وحسابهاى فلكى اعتماد نمود ؟ آنگاه مىنويسد : « دانشمندان پيشين به اتفاق كلمه ، قول وگفتهء فلكشناسان را حجت نمىدانند » ليكن معلوم نيست كه مطلقا حجت ندانند گرچه موجب علم ، اطمينان ، ووثوق گردد . بنابراين نمىتوان اتفاق كلمه در عدم حجّيت قول فلكى را پذيرفت واجماع واتفاقي هم به عدم حجّيت قول آنان در كار نيست . مؤلّف كتاب سپس به نقل أقوال پرداخته ودر زمينه حساب وأقوال فلكيين دوازده قول ذكر نموده است .
نويسنده نتوانسته فرق بگذارد بين حساب جداول كه نوعا منجّمان به امر وسط وبدون در نظر گرفتن تعديلات فنّى در زيجات به نگارش مىآورند ، وبين وقتي كه تعديلات را منظور مىدارند وتقويمهاى قمري ساليانه را استخراج مىكنند وحتّى از فرق بين جنبههاى كلامي وعقيدتي كه أحاديث نهى تصديق منجّم به آنها نظر دارد غافل بوده است .
گواه سخن نگارنده ، كلام متين ودقيق مرحوم شهيد ثاني در روضه ونراقى در مستند الشيعة است كه حتّى خود مؤلّف آن را ذكر كرده است .
بارى ، مؤلّف آنگاه به بررسى أدله از ناحيهء طريقيت وموضوعيت پرداخته وطريقيت را مخدوش دانسته وبر آن مناقشه وارد نموده وارجحيّت را با موضوعيت رؤيت هلال دانسته است .
مؤلّف معتقد است « رؤيت » در ادلّه صيام وشهور به نحو موضوعيت أخذ شده است ، بنابراين آنچه از علوم فلكى به محاسبه به دست مىآيد ودقّت كافى در آن به كار رفته همچون خسوف وكسوف درباره هلال كفايت نمىكند ، زيرا عبارتهاى دانشمندان فلكشناس درباره هلال با مشكلاتى روبروست واز دقت كافى برخوردار نيست ، بلكه محال است به اين مرحله ( دقت كافى ) برسند . به عقيدة أو با توجه به پيشرفت علم وغرورى كه دانشمندان فلك را گرفته در برابر تحدّى احكام شرعي عاجز وناتوانند ولذا هنوز چيزى نتوانسته جانشين رؤيت شود . لذا مىبينيم با اختلافهايى روبرو هستند از جمله :
رؤيت هلال ( فارسي ) — صفحة 3566
مساهمون: رضا مختاري
ص٣٥٦٦