اين نقل نصّ صريح در گفتار ما است .
متأسفانه جناب شيخ طوسي هم در تهذيب واستبصار بدين نكته شريف علمي اشارتى ننموده است ، وروايات سى روز را به وجوهى ديگر رد كرده است .
شهور وسطي يك روش ونظام رياضى است كه در جداول زيجات تنظيم مىشود ، سپس محاسب مستخرج از اين نظم خاصّ ازياج ، هلال واقعي خارجي را با در نظر گرفتن تعديلات وكسور وكبيسه وسائر أحوال مقرّره در نزد عالم بدانها ، استخراج مىكند ، يعنى ماه نجومى مقدمه براي دانستن ماه واقعي خارجي است .
غربىها زيج را « لاتابل » گويند ، وبه عربى « جدول » خوانند . شهيد اوّل محمد مكّى در رؤيت هلال صوم لمعه فرموده است : « ولا عبرة بالجدول » ، وشهيد ثاني زين الدين در شرح آن فرموده است :
وهو - أي الجدول - حساب مخصوص مأخوذ من تسيير القمر ، ومرجعه إلى عدّ شهر تامّا وشهر ناقصا في جميع أيّام السنة مبتدءا بالتامّ من المحرّم . . . « 1 » .
اين هر دو بزرگوار در اين مطلب بسيار به درستى حقّ آن را ادا كردهاند ، وبه مشرب عالم محقّق در علم هيأت سخن گفتهاند . چه بسيار كساني كه از حليت علم هيأت عارى بودهاند در بيان جدول وعبارات مسائل أشباه ونظائر آن به پندارهاى نادرست خود حرفهاى بىاساس زدهاند كه اعراض از تعرض بدانها را أولى ديدهايم . اگر كسى كه خبره در علم وفنّ وصنعتى نيست دغدغه ووسوسهاى در مسائل ومباني آن بنمايد ، قول أو مقبول نيست . چنانكه هيچ أهل فن به سخن نااهل آن اعتبار نمىدهد . مثلا اگر غير نحوى در رفع فاعل ، وغير متكلّم در مسألهء وجوب لطف بر خداوند ، وكسى كه فرق ميان كره ودايره را نمىداند وآن را از اين تميز نمىدهد ، در كرويّت ارض ، مخالفت كنند ، خلاف آنان قادح امر ثابت ومحقّق در نزد نحوى ومتكلّم وهيوى نيست .
هامش
( 1 ) الروضة البهية في شرح اللمعة الدمشقية ، ج 2 ، ص 110 - 111 .