نمىكند ، بايد به حكم أو عمل نمايد . ولى كسى كه مىداند حاكم شرع اشتباه كرده ، نمىتواند به حكم أو عمل نمايد .
مسأله 1741 : اوّل ماه با پيشگويى منجّمين ثابت نمىشود ، ولى اگر انسان از گفتهء آنان يقين پيدا كند ، بايد به آن عمل نمايد .
مسأله 1742 : بلند بودن ماه يا دير غروب كردن آن ، دليل نمىشود كه شب پيش ، شب اوّل ماه بوده است .
مسأله 1743 : اگر اوّل ماه رمضان براي كسى ثابت نشود وروزه نگيرد ، چنانچه دو مرد عادل بگويند كه شب پيش ماه را ديدهايم « 1 » بايد روزهء آن روز را قضا نمايد .
مسأله 1744 : اگر در شهري اوّل ماه ثابت شود براي مردم شهر ديگر فايده ندارد « 2 » ، مگر آن دو شهر با هم نزديك باشند ، يا انسان بداند كه أفق آنها يكى است « 3 » .
مسأله 1745 : اوّل ماه به تلگراف ثابت نمىشود ، مگر دو شهري كه از يكى به ديگرى تلگراف كردهاند ، نزديك يا هم أفق باشند وانسان بداند كه تلگراف از روى حكم حاكم شرع يا شهادت دو مرد عادل بوده است .
مسأله 1746 : روزى را كه انسان نمىداند آخر رمضان است يا اوّل شوّال ، بايد روزه بگيرد . ولى اگر پيش از مغرب بفهمد كه اوّل شوّال است بايد افطار كند .
مسأله 1747 : اگر زندانى نتواند به ماه رمضان يقين كند ، بايد به گمان عمل نمايد واگر آن هم ممكن نباشد ، هر ما هي را كه روزه بگيرد صحيح است ، ولى بايد بعد از گذشتن يازده ماه از ما هي كه روزه گرفته « 4 » دوباره يك ماه روزه بگيرد .
هامش
( 1 ) خوانسارى : وهمان روز ثابت شود كه روز اوّل ماه رمضان است بايد از مفطرات امساك كند وروزهء آن روز را قضا نمايد .
( 2 ) خوئى : بلكه فايده دارد هر چند آن دو شهر با هم نزديك نباشند .
( 3 ) خوانسارى : يا اولويت داشته باشد رؤيت ماه در محل ديگر ، مثل اينكه در بلاد شرقيه رؤيت شود پس در بلاد غربيه به طريق أولى قابل رؤيت است .
گلپايگانى : يا بداند در آن شهري كه ديده شده آفتاب زودتر از شهر خودش غروب مىكند .
( 4 ) امام خمينى : بنابر احتياط واجب ، ولى اگر بعد ظن پيدا كرد بايد به آن عمل كند .