ببينى آن را بشمار از آن سه روز را وچهارم آن عرفه است وپنجم اوّل ماه رمضان .
واگر جمادى الآخرة نيز مستور گردد ، تفحّص كن هلال رجب را ، وچون ديده شود دو روز بشمار سوم عرفه است وچهارم اوّل ماه رمضان .
واگر هلال رجب نيز پوشيده شود ماه شعبان را تفحّص نما اوّل آن موافق عرفه است ، ودوم آن موافق اوّل ماه رمضان . واگر آن نيز مشتبه شود تفحّص كن هلال ماه رمضان را ، وشش روز از آن بشمار هفتم آن وقفه است ، وهشتم آن اوّل ماه رمضان .
واگر آن نيز پنهان شود هلال شوّال را تفحّص كن ، چون ببينى چهار روز را بشمار پنجم آن وقفه است ، وششم آن اوّل ماه رمضان . واگر آن نيز پنهان گردد ماه ذي القعدة را تفحّص كن ، وبعد از ديدن سه روز را بشمار چهارم وقفه است ، وپنجم اوّل ماه رمضان ، واگر آن نيز معلوم نشود ماه ذي الحجّه را ملاحظه كن وهشت روز از آن بشمار نهم وقفه است ودهم اوّل ماه رمضان « 1 » .
مؤلف گويد : در كتاب اقبال در همهء مواضع به لفظ وقفه واقع شده است ، وظاهرا مراد از آن روز عرفه است ، زيرا كه وقوف عرفات در اين روز واقع مىشود ، لهذا ما تعبير از آن در بعضي از مواضع به عرفه كرديم ، واين يك محلّ اشتباه فضلاى عصر بود .
وظاهر آن است كه اين روايتي باشد منقول از معصومين عليهم السلام ، ومحتمل است كه از استخراجات عرب باشد ، وبر هر تقدير باز مبتنى بر حساب عدد است ، زيرا كه اگر ماه محرم مثلا اوّلش يكشنبه باشد ، موافق حساب عدد مىبايد ششم آنكه جمعه باشد اوّل ماه رمضان باشد ، وپنج آنكه پنجشنبه باشد روز عرفه باشد .
اما آنكه اوّل ماه رمضان جمعه باشد ، چون تمام است بايد يكشنبه اوّل شوّال باشد ، ودوشنبه اوّل ذي القعدة ، وچهارشنبه اوّل ذي الحجّه ، پس پنجشنبه عرفه خواهد بود ، وهمچنين ساير أيام هفته به اين نسبت است ، چنانكه در مقصد پنجم بيان شد .
واگر اوّل صفر مثلا سهشنبه باشد چهارم آنكه جمعه است اوّل ماه رمضان خواهد بود به همان بيان كه مذكور شد ، وسوم آنكه پنجشنبه است عرفه خواهد بود .
هامش
( 1 ) . إقبال الأعمال ، ج 1 ، ص 59 - 60 .